Przejdź do treści

HELLO PIONIERKI: Jak Paulina Kuczalska została hetmanką i papieżycą polskiego feminizmu

Paulina Kuczalska /grafika: Joanna Zduniak
Paulina Kuczalska /grafika: Joanna Zduniak
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
W tym roku literacki Nobel należy do kobiety. Otrzymała go Annie Ernaux, francuska pisarka
Gwiazdy ścięły włosy. To ich gest solidarności z Irankami po śmierci Mashy Amini
Velma ze „Scooby Doo” zakochana w dziewczynie. „Ten gatunek coraz bardziej odzwierciedla różnorodność prawdziwego świata”
Barbie trafiła na orbitę. Astronautka zachęca w ten sposób dziewczynki do kariery w naukach ścisłych
Pary jednopłciowe będą mogły wziąć ślub oraz adoptować dzieci. Słowenia zmienia prawo

Za pieniądze ze sprzedaży majątku wyjechała na studia za granicę. Założone przez nią feministyczne pismo „Ster” przetarło szlaki równouprawnieniu kobiet a teksty „w osłupienie wprawiały zatęchłe nieco i zaśniedziałe towarzystwo”. „Logicznym następstwem uznania kobiety – człowiekiem musi być zapatrywanie na macierzyństwo jako na jej prawo i uzupełnienie, a nie rację bytu” – pisała. Przedstawiamy Paulinę Kuczalską-Reinschmit!

 

Urodziła się w 1859 roku w ziemiańskiej rodzinie Eweliny z Jastrzębiec-Porczyńskich, właścicielki majątku w powiecie czerkaskim w środkowej Ukrainie. Ukształtowały ją zarówno tradycje legionowe, jak i skandalizująca wówczas twórczość Narcyzy Żmichowskiej, prekursorki polskiego feminizmu. Odebrała bardzo staranne wykształcenie, znała kilka języków. Jej ojciec, opisywany jako „birbant i utracjusz”, ubolewający nad brakiem syna-dziedzica, szybko umarł i zostawił młodą wdowę ze znacznymi długami.

Siostra Pauliny wyszła za mąż za ukraińskiego chłopa pańszczyźnianego, a ona sama w 1879 roku poślubiła Stanisława Reinschmita, wysokiego urzędnika Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego i wnuka bliskiego przyjaciela Szopena. 20-letnia zbuntowana ziemianka łudziła się, że „przełamanie kastowych przesądów” pozwoli jej na porozumienie w małżeństwie. Nie miała szczęścia – Reinschmit przetrwał we wspomnieniach jako mężczyzna konserwatywny, który nie zgadzał się z poglądami młodej żony i szukał towarzystwa innych kobiet.

Rozstali się 6 lat później, a Paulina, zarażona przez męża chorobą weneryczną, straciła wzrok w jednym oku i prawo do opieki nad synem. Ówczesne prawo nie miało litości nad rozwódkami, pozbawiano je praw rodzicielskich i uważano za skandalistki. Paulina poszła z duchem swoich czasów – sprzedała resztki majątku i wyjechała studiować nauki ścisłe do Genewy i Brukseli.

W tym czasie była już znaną publicystką. W „Echu”, „Tygodniku Ilustrowanym”, „Kurierze Warszawskim”, „Ogniwie” i „Nowej Gazecie” pisała o „dziwnych rzeczach”, jak nazywano wtedy sprawy wychowania i pracy kobiet.

Uważa się, że Paulina Kuczalska jako pierwsza sformułowała postulaty kobiece, niezależnie od patriotycznych i narodowowyzwoleńczych: „Tego prawa dziś najzupełniej pozbawione są u nas kobiety. Mimo bardzo wymownych dowodzeń, że sprawa kobieca właściwie nie istnieje – jest rozstrzygnięta – wchłonięta w ogólną sprawę wolnościową – to jednak dni wyborów unaoczniły jaskrawo kobietom istnienie podległości płci” – pisała w jednym z artykułów.

Paulina Kuczalska, w przeciwieństwie do Elizy Orzeszkowej, uważała, że o prawa kobiet należy walczyć niezależnie od życia bez wolności państwowej. Orzeszkowa była z kolei zwolenniczką idei samopoświęcenia i „przeczekania” z postulatami kobiecymi do lepszych czasów. Kuczalska była jedną z założycielek wielu organizacji i instytucji edukacyjnych zrzeszających kobiety, m.in. Delegacji Pracy Kobiet przy Towarzystwie Popierania Przemysłu i Handlu oraz Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich. Jako dziennikarka docierała do ziemianek i gospodyń wiejskich. „Pomimo dość rozpowszechnionego mniemania, iż konieczność oświaty i pracy zarobkowej dla kobiet uznaną już u nas przez ogół została, dość przejść do dziedziny faktów, aby przekonać się, iż uznanie to najczęściej istnieje jedynie w teorii, a w gruncie rzeczy społeczeństwo nasze troszczy się dotąd przeważnie, jeśli nie wyłącznie, o swych przedstawicieli płci męskiej” – czytamy w jednej z publikacji.

Tytuły „hetmanki polskiego feminizmu”, „najwybitniejszej sufrażystki”, a nawet „papieżycy polskiego feminizmu” zdobyła dzięki pracy nad „Sterem”, pierwszym polskim pismem poświęconym walce o prawa kobiet, wydawanym od 1895 roku we Lwowie, a potem w Warszawie. Chociaż we wstępie do pierwszego numeru Kuczalska zaznaczyła, że „Ster” „nie ma być pismem dla kobiet, ani tzw. kobiecym, lecz organem wszystkich ludzi”, uważano je za pionierskie. „Gdyśmy lat temu trzy puszczały w świat pierwszy numer ‘Steru’ mówiono nam: ‘Zginiecie, bo kobiety polskie ani pragnąć, ani pragnień wypowiadać nie umieją’” – napisała redakcja na pierwszej stronie pisma, kiedy wznawiano jego wydawanie po przerwie i przenosinach do Warszawy.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł

Rzeczywistość okazała się inna. Zarówno pismo, jak i salon jego założycielki przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie skupiały najbardziej znane i jednocześnie kontrowersyjne postaci ówczesnego feminizmu: lekarkę Justynę Budzińską-Tylicką, Kazimierę Bujwidową, odpowiedzialną za wprowadzenie na UJ pierwszych studentek, Marię Konopnicką oraz jej wieloletnią życiową partnerkę Marię Dulębiankę, Cecylię Walewską i Elizę Orzeszkową. Dla tej ostatniej Kuczalska zorganizowała uroczyste obchody dwudziestopięciolecia twórczości połączone ze zbiórką funduszy na prace naukowe kobiet.

W wielu wspomnieniach przewija się wątek bezkompromisowości Pauliny Kuczalskiej. Nazywała stratą czasu współpracę z ludźmi o innych poglądach, a za „wrogów ludzkości” uważała choroby weneryczne, alkoholizm, prostytucję i nierząd. Podstawowym jej postulatem było równouprawnienie w kwestiach pracy zawodowej i praw wyborczych. „Logicznym następstwem uznania kobiety – człowiekiem musi być zapatrywanie na macierzyństwo jako na jej prawo i uzupełnienie, a nie rację bytu i nie jedyny cel istnienia jej w ludzkości” – pisała.

Wśród tekstów, jakie pozostawiła po sobie dziennikarka i aktywistka, znajduje się sztuka teatralna pt. „Siostry. Sztuka psychologiczna”, sporo publicystyki, petycji i odezw. Jak oceniano, jej teksty „w osłupienie wprawiały zatęchłe nieco i zaśniedziałe towarzystwo”. Jednymi z częściej cytowanych są rozważania Kuczalskiej o statusie kobiet w tradycji chrześcijańskiej: „Krew męczennic chrześcijanek niezliczone razy rumieniła areny, 40 proc. nagrobków w katakumbach przypada na kobiety, a jednak rozległy się potem słowa: Mullieres tacere in ecclesias, odtrącając kobietę od ołtarza. Sobór dyskutował nad tym, czy kobieta ma duszę, a Ojcowie Kościoła uznawali ją za ‘bramę piekielną’, za ‘istotę pozbawioną zmysłu moralnego’”.

Niedługo przed I wojną światową Kuczalska podupadła na zdrowiu, zwłaszcza z powodu serca i płuc. Pracę nad „Sterem” przejęła wtedy Józefa Bujanowska, jej „nieodstępna przyjaciółka” i jedna z najbliższych współpracownic. We wspomnieniach Romany Pachuckiej pozostał opis ich relacji: „Gdy Kuczalska była mózgiem polskiego feminizmu, Bojanowską porównać można do jego serca. Gdy pierwsza planowała, druga w lot chwytała jej myśl, by przekształcić ją w realny czyn.”

W tym samym czasie Kuczalska w tekście „Równe prawa do pomocy społecznej” podsumowała: „Wynik wiekowej tresury – podległa duszyczka pokornej niewolnicy pozbawiona uświadomienia swojej wartości i godności ludzkiej, a stąd i poczucia praw swej płci do równości obywatelskiej – tkwi jeszcze głęboko w kobietach.

Kuczalska doczekała się realizacji swojego wielkiego dzieła, kiedy Polska odzyskała niepodległość i stała się jednym z pierwszych krajów europejskich oferujących kobietom prawa wyborcze. Zmarła niedługo później, w 1921 roku, została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Życzyła sobie, żeby pochowano ją obok Józefy Bojanowskiej, ale ostatecznie tak się nie stało. Na jej grobie umieszczono napis: „Paulina Kuczalska-Reinschmit. Przewodnicząca Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich. Redaktorka „Steru”. Ty, która żyłaś dla idei – Chwała Ci.”

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Aborcja bez względu na stan cywilny. Mieszkanki Indii mówią o przełomie

Chrissy Teigen

„Ona jest taką drama queen”, „Przestań już o tym mówić”. Chrissy Teigen spotkała się z hejtem po wyznaniu o aborcji. Modelka odpowiedziała

Zanim przerwą ciążę, będą musiały wysłuchać bicia serca płodu. Węgierski rząd zaostrza przepisy aborcyjne

Hiszpania

Aborcja od 16. r.ż. bez zgody rodziców i pigułka „dzień po” dla każdego. Hiszpania przeprowadza rewolucję w prawach kobiet

Gospodarce zagrażają wykształcone kobiety. Tak wynika z raportu węgierskiego NIK-u / gettyimages

Gospodarce zagrażają wykształcone kobiety. Tak wynika z raportu węgierskiego NIK-u

Lisa LaFlamme

Prezenterka telewizyjna zwolniona z pracy za siwe włosy. „Oniemiałam. Wciąż jestem w szoku” – komentuje

Meghan Markle

Meghan Markle w podcaście dla kobiet walczy ze stereotypami. „Jeśli jesteś ambitną kobietą, to z pewnością jesteś wyrachowana, samolubna lub agresywna”

Sanna Marin

„Zatańcz z Sanną”. Kobiety wspierają premierkę Finlandii i publikują nagrania z imprez

„Pierwsze 10 dni wspominam jako jeden wielki ból. Gdy kładłam się spać, czułam, jak całe ciało krzyczy”. O trawersie Grenlandii i emocjach po mówi Miłka Raulin

Kobiety

Ane Piżl z cudowną (i potrzebną!) akcją topfreedom. „Nie zgadzam się na podział klatek piersiowych na legalne i nielegalne”

Miażdżące wyniki monitoringu gabinetów ginekologicznych. „W Polsce lekarze zdają się mieć bardzo dużą władzę nad kobietami” – alarmuje Aleksandra Magryta z Fundacji FEDERA

Kobiety w Iranie rozmawiają ze sobą

W Iranie zakazano kobietom udziału w reklamach. Powodem oburzenie mężczyzn promocją lodów na patyku

Bogusław Linda

Paulina Młynarska wprost o słowach Bogusława Lindy: „Rzygnąłeś pan gadką z lat 90.”

Prawo głosu kobiet / unsplash

„Ściska mnie w gardle”, „Boję się powiedzieć, że mnie boli”. O prawo głosu w sprawach własnego ciała wciąż toczy się walka

Ważna zmiana w gdańskim urzędzie. Czy Aleksandra Dulkiewicz będzie pierwszą w Polsce "prezydentką"?

Ważna zmiana w gdańskim urzędzie. Czy Aleksandra Dulkiewicz będzie pierwszą w Polsce „prezydentką”?

„Znaki są językiem i ważne jest, aby nikogo nie wykluczały”. Izraelskie oznakowania przejdą metamorfozę

„Gdyby mężczyźni robili aborcję, dostawaliby jeszcze kwiaty na koniec”. Aborcyjny Dream Team opublikował mocny spot

Zofia Zborowska-Wrona

Zofia Zborowska-Wrona o kobietach: „Jest mi szkoda siebie, jest mi szkoda każdej z nas, która nadal nieświadomie tkwi po pachy w tym szambie ściemy”

Kobiety

Kobiety na TikToku jednoczą się w sprawie zakazu aborcji w Stanach Zjednoczonych i Polsce. „Jeśli potrzebujesz aborcji, przyjedź do mnie”

Kobieta

Kamila Kalińczak: „Stygmatyzowanie, poniżanie i obrażanie bezdzietnych kobiet musi się skończyć”

Protestujące kobiety w USA

Protesty w Stanach Zjednoczonych po utraceniu prawa do legalnej aborcji. Kobiety wzywają do strajku seksualnego

„Kobiety uczą się zachowań społecznych na zasadzie kopiuj-wklej, aż osiągają biegłość, która czyni ich autyzm niewidzialnym”. O życiu i kobiecości ze spektrum autyzmu mówi psycholożka i nauczycielka jogi Agata Ucińska

HELLO PIONIERKI: Jak Michalina Wisłocka uczyła Polki seksualności i autoerotyzmu na wiele lat przed znalezieniem punktu „G”

Hello Pionierka: Jak Halina Jędrzejewska-Dudzik wróciła po wojnie z Londynu, by zostać lekarką i pomagać kolegom z AK

Najpopularniejsze

Kobieta wąchająca kwiat

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Ćwiczenia na biust

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na jędrne piersi

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

8 rzeczy, za które pokochają cię twoje stawy. Nie tylko wysiłek fizyczny!

Kobieta ćwiczy

Ćwiczenia na wzmocnienie kręgosłupa – łatwe i skuteczne

Kobieta w stroju fitness

Oponka na brzuchu. Jak zredukować ten problem?

Przysiady bułgarskie – ćwiczenie na zgrabne uda i pośladki/Pexels

Przysiady bułgarskie – ćwiczenie na zgrabne uda i pośladki

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

Odczuwasz lęk i niepokój, choć nic złego się nie dzieje? Sprawdź, co może ci dolegać

Intymne dolegliwości rowerzystek. Sprawdź, jak zadbać o siebie w trakcie rowerowych wojaży

Kobieta ćwiczy

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Ty zawsze w trzech swetrach, a dalej ci zimno? Oto kilka możliwych przyczyn

Kasia Bigos trenerka

Ćwiczenia z hantlami – wypracuj smukłe ramiona

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

×