Przejdź do treści

HELLO PIONIERKI: Jak Helena Sparrow pomogła opanować najgroźniejsze epidemie, wymyślając szczepionki, które testowała na sobie

Helena Sparrow / grafika: Joanna Zduniak
Helena Sparrow / grafika: Joanna Zduniak
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
„Panuje ogólna panika”. W Hiszpanii coraz więcej kobiet doświadcza tajemniczych ukłuć w klubach
W Iranie zakazano kobietom udziału w reklamach. Powodem oburzenie mężczyzn promocją lodów na patyku
Paulina Młynarska wprost o słowach Bogusława Lindy: „Rzygnąłeś pan gadką z lat 90.”
„Ściska mnie w gardle”, „Boję się powiedzieć, że mnie boli”. O prawo głosu w sprawach własnego ciała wciąż toczy się walka
„Para jednopłciowa w polskim 'Tańcu z gwiazdami’? I spoko”. Martyna F. Zachorska o tym, że żadna to rewolucja

Jej życiorysem można by obdzielić kilka osób. Opracowała kilka ważnych i wykorzystywanych do dzisiaj szczepionek. O jej dokonaniach pamiętają Francuzi i Tunezyjczycy. W Polsce nie jest w ogóle znana, choć stała u początków Państwowego Zakładu Higieny i prowadziła badania z noblistami. Poznajcie Helenę Sparrow.

 

Urodziła się w1881 roku w Bohusławiu niedaleko Kijowa w rodzinie sędziego Leopolda Sparrowa i Hanny ze Stefańskich, córki Józefa Sas-Stefańskiego, lekarza oftalmologa. Brytyjski przodek jej ojca, architekt Wiliam Sparrow, trafił do Rosji, by projektować place i ulice Petersburga i Moskwy i tam ożenił się z Polką.

W podkijowskim domu Sparrowów kultywowało się polską tradycję i mobilizowało dzieci do zdobywania edukacji. Po ukończeniu gimnazjum w Kijowie Helena rozpoczęła studia medyczne na Cesarskim Uniwersytecie św. Włodzimierza, później jej młodszy o 13 lat brat Franciszek ukończył studia przyrodnicze.

Koniec studiów zbiegł się z I wojną światową. Świeżo upieczoną absolwentkę rosyjskie władze od razu wysłały na front, by pomagała zwalczać epidemie tyfusu, cholery i dyzenterii, które dziesiątkowały żołnierzy armii carskiej. To doświadczenie ukształtowało całe jej życie – wtedy zdecydowała się poświęcić pracy nad chorobami zakaźnymi. Po powrocie z frontu została asystentką w Instytucie Bakteriologicznym w Kijowie kierowanym przez Włodzimierza Lindemana.

Po wybuchu rewolucji w Rosji rodzina Sparrowów repatriowała się do Warszawy, gdzie dr Sparrow podjęła pracę jako kierownik laboratorium, a następnie działu szczepień w powstającym właśnie Państwowym Zakładzie Epidemiologicznym (obecnie Państwowy Zakład Higieny).

Sytuacja epidemilogiczna w niepodległej Polsce, zniszczonej wojną i zaborami, a także zdziesiątkowanej niedawną epidemią grypy hiszpanki, była tragiczna. Nieustannie wybuchały ogniska cholery, szkarlatyny i dyfterytu. Pierwszym zadaniem nowej epidemiczki było zwalczenie zarazy w Grodnie. Po jej pokonaniu dr Sparrow zarządziła szczepienia profilaktyczne wśród żołnierzy i ludności cywilnej. Zorganizowała też cztery punkty sanitarne wzdłuż wschodniej granicy, by opanować przenoszenie chorób wraz z repatriantami.

Anna Tomaszewicz-Dobrska/grafika: Joanna Zduniak

Jej działania sięgają daleko poza granice Polski. Opracowała program szczepień przeciwko dyfterytowi dla całej Europy Wschodniej, prowadziła też intensywne badania nad tyfusem plamistym, śmiercionośną chorobą zakaźną, która dziesiątkowała całe rodziny i miejscowości. „Pani Helena Sparrow, wytrawny badacz, kobieta o wielkiej urodzie i czarze osobistym, kierowała sprawnie akcją przeciwbłoniczą” (przeciwko błonicy, czyli dyfterytowi) (…) Koledzy klinicyści podkochiwali się w niej, co wychodziło na dobre akcji szczepień” – opisywał działania lekarki Ludwik Hirszfeld, lekarz bakteriolog i twórca immunologii, który był przełożonym Sparrow w Państwowym Zakładzie Higieny.

W 1923 roku młoda lekarka nostryfikuje dyplom doktora nauk lekarskich i wyjeżdża na stypendium do Instytutu Pasteura w Paryżu. Przyszło jej tam pracować z największymi mikrobiologami swoich czasów, m.in. z noblistą Charlesem Nicollem, który zachęcił ją do podjęcia badań nad tyfusem plamistym w Tunezji. Była to wyjątkowo kusząca propozycja, bo badaczka prowadziła poszukiwania szczepionki na tyfus na własną rękę. Spędziła wiele dni w laboratoriach, gdzie próbowała ustalić odpowiedni poziom osłabienia zarazków, by miał działanie terapeutyczne. Szczepionkę testowała najpierw na sobie. W rezultacie bardzo ciężko zachorowała i podupadła na zdrowiu. Wykorzystała jednak powrót do kraju i najpierw obroniła doktorat na Uniwersytecie w Poznaniu, a pięć lat później uzyskała tytuł profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Warszawskim, przedstawiając pracę poświęconą problemowi szczepienia przeciwko tyfusowi. „Miałem szczęście współpracować z kol. Sparrow nad etiologią anginy Plaut-Vincenta, nad znaczeniem leczniczym surowicy przeciwbłoniczej homologicznej i byłem zawsze pod wielkim urokiem jej inteligencji i żywego zainteresowania się przedmiotem badań” – wspominał pracę z nią prof. Henryk Brokman, znany warszawski immunolog i zakaźnik.

Kiedy jej badania nad tyfusem zdobyły światowy rozgłos, otrzymała kolejne stypendium w Instytucie Pasteura, które przypieczętowało jej naukową karierę za granicą. Wyjechała do Lille, by prowadzić badania nad gruźlicą i szczepionką BCG. Kolejne stypendium z Paryża skierowało ją do Tunisu.

Dzięki badaniom Heleny Sparrow w 1939 roku wyprodukowano szczepionkę płucną przeciw tyfusowi plamistemu opartą na zarazkach wyhodowanych w płucach myszy. Podczas podróży do Meksyku udowodniła także istnienie tzw. form przejściowych pomiędzy dwoma szczepami tyfusu powrotnego. Trafiła także do Gwatemali, gdzie kierowała podawaniem miejscowej ludności uodparniającej szczepionki przeciwko tyfusowi pod nazwą Sparrow-Durand.

W tym czasie przyjęła już obywatelstwo francuskie, chociaż nadal nazywano ją „la belle Polonaise” – „piękną Polką”. Utrzymywała kontakt z polskimi naukowcami, a przy badaniach nad tyfusem współpracowała, tak jak w czasach warszawskich, ze lwowskim laboratorium Weigla. W 1936 roku Odo Bujwid – pionier polskiej bakteriologii – napisał: „Ta przemiła badaczka tyfusu plamistego Sparrow zaprasza mnie do Tunisu, gdzie siedzi z mężem i córką w Instytucie Pasteura i robi ciągle nowe, piękne badania”.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł

Instytut w Tunisie na wiele lat stał się miejscem do życia i pracy Heleny Sparrow. Razem z Charlesem Nicollem przez 30 lat kontynuowała badania nad bakteriologią – najpierw jako szefowa laboratorium, a potem – działu Instytutu. Tam zastała ją II wojna światowa. Lekarka z narażeniem życia ukrywała polskich żołnierzy, którzy zdezerterowali z armii niemieckiej. Walczyła też o azyl dla Francuzów z Ruchu Oporu i wykupiła duży grobowiec na miejskim cmentarzu dla najbiedniejszych uchodźców. Spoczywa tam dziś wielu Polaków.

W 1943 roku lekarka cudem przeżyła zrzucenie ładunku wybuchowego – przeleciał on przez kilkupiętrowy budynek, w którym nocowała, zatrzymał się na parterze i nie wybuchł. Kilka dni później bomby zniszczyły dwa domy sąsiadujące z domem jej rodziny.

Po II wojnie światowej Sparrow rozpoczęła szerokie badania nad szczepieniami BCG. Konflikty na całym świecie doprowadziły do załamania zdrowotnego, zwłaszcza wśród dzieci, które chorowały masowo na gruźlicę. W 1949 roku stanęła na czele działu wyrobu szczepionki BCG i przygotowała szczepienia dla Tunezji przeciw gruźlicy i tyfusowi. Później prowadziła finansowane przez Światową organizację Zdrowia badania nad potencjałem epidemicznym w lasach Etiopii. Były to jedne z pierwszych badań nad przenoszeniem chorób zakaźnych przez kleszcze.

Placówkę w Tunisie opuściła dopiero w 1962 roku, kiedy dołączyła do swojego drugiego męża na Korsyce. Philipe Germa, inżynier agronom i pionier nowych upraw w krajach Maghrebu zbiegł z Tunezji po odzyskaniu niepodległości w 1956 roku starając się uniknąć aresztowania. Helena Sparrow pozostała na Korsyce do momentu swojej śmierci w wieku 79 lat. Do samego końca publikowała swoje prace, ale nie prowadziła już badań. Prof. Debre, z którym przyjaźniła się przez całe życie, napisał po jej śmierci: „Tak upłynęło życie tej wspaniałej kobiety, która zasłynęła inteligencją, wiedzą i odkryciami naukowymi, a która ponadto była osobą ujmującą o czarującym sposobie bycia”.

Pozostawiła po sobie ponad 100 rozpraw opublikowanych w najbardziej prestiżowych pismach naukowych poświęconych bakteriologii na całym świecie. Odznaczono ją wieloma prestiżowymi medalami francuskimi i tunezyjskimi. W Polsce pozostaje nieznana.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Polska przygotowuje się na małpią ospę. Rozporządzenie ministra zdrowia

Wycofanie kolejnych produktów Kinder / gettyimages

Kolejne wielkanocne słodycze od Kinder wycofane. Firma Ferrero zaktualizowała listę produktów, które mogą mieć związek z salmonellą

Co z obowiązkiem szczepienia medyków na COVID-19? Fot. Pixels

Co z obowiązkiem szczepienia medyków na COVID-19? Sprawdziłyśmy

Kobieta ćwiczy

Ćwiczenia fizyczne mogą wzmocnić efektywność szczepienia. Najnowsze badania naukowców

Ludzie w pracy stoją i rozmawiają

15 tys. zł kary odszkodowania za zakażenie w pracy i testy raz w tygodniu. Nowy projekt covidowy

„Mordercy, zaraziliście moją córkę!”. Medycy z pierwszej linii frontu o zachowaniach antyszczepionkowców /fot. Getty Images

„Mordercy, zaraziliście moją córkę!”. Medycy z pierwszej linii frontu o zachowaniach antyszczepionkowców

Szczepionki

„Szkoda, gdy słyszysz, że człowiek się nie zaszczepił, bo brat-dekarz mu odradzał” – pisze Pan Pielęgniarka

Lekarze w uniformach

WHO: Europa ponownie staje się epicentrum pandemii COVID-19

Nastolatka po szczepieniu

Włochy. Nastolatka wygrała w sądzie ze swoim ojcem, który sprzeciwiał się szczepieniom na COVID-19

Szczepienia dziecka jako kryterium rekrutacji do przedszkola. Zmiana od przyszłego roku szkolnego

Lotnisko

Izrael. Pięcioletni zakaz wjazdu do kraju dla turystów z fałszywym paszportem szczepionkowym

Festiwal filmowy tylko dla zaszczepionych

Polski festiwal filmowy tylko dla zaszczepionych. „Pragniemy zapewnić naszym uczestnikom bezpieczną i komfortową atmosferę”

Anglia rezygnuje z certyfikatów covidowych

Anglia rezygnuje z certyfikatów covidowych. „Nie będziemy kontynuować planu wprowadzenia paszportów szczepionkowych”

Molo

Jedno z polskich miast nie zatrudni niezaszczepionych. „Od miesięcy zachęcamy mieszkańców, aby się szczepili”

Włoski lekarz przekonuje do szczepień na targu

Lekarz rozkłada stolik na targu i zachęca mieszkańców do szczepień. Przekonał już 500 osób

Niemcy. Pielęgniarka szczepiła solą fizjologiczną

Zamiast szczepionki Pfizer otrzymali sól fizjologiczną. Pacjenci zgłaszają się na ponowne szczepienia

CNN zwalnia niezaszczepionych pracowników. „Mamy politykę zerowej tolerancji w tej kwestii”

Dwie kobiety w oknie

Akademiki UJ i UW będą dostępne także dla niezaszczepionych studentów

Kobieta z folią

Mama Chemik: czy tak samo jak szczepionek boicie się metali ciężkich, które mogą być nawet w kubku, z którego codziennie pijecie kawę?

Obowiązkowe szczepienia dla medyków w Polsce

Obowiązkowe szczepienia dla polskich medyków. Morawiecki: rozważamy taki wariant

Loteria Narodowego Programu Szczepień wystartowała. Do wygrania nagrody pieniężne, auta i hulajnogi elektryczne

Biuro

Pierwsze zwolnienia z pracy osób niezaszczepionych na COVID-19. Czy pracodawca ma takie prawo?

dziewczyny na wakacjach w pandemii

Prof. Włodzimierz Gut: osoby niezaszczepione zaczynają pasożytować na zaszczepionych

szczepienie przeciw covid

Kontrowersyjny pomysł. 500 plus i 14. emerytura tylko dla zaszczepionych na COVID-19?

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na jędrne piersi

Kobieta wąchająca kwiat

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Intymne dolegliwości rowerzystek. Sprawdź, jak zadbać o siebie w trakcie rowerowych wojaży

5 rozmów, które warto abyś przeprowadziła ze swoim partnerem lub partnerką

Kobieta w stroju fitness

Oponka na brzuchu. Jak zredukować ten problem?

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Kobieta ćwiczy

Ćwiczenia na wzmocnienie kręgosłupa – łatwe i skuteczne

Kasia Bigos trenerka

Ćwiczenia z hantlami – wypracuj smukłe ramiona

Co twoje mieszkanie zdradza o tobie i o twoim zdrowiu?

Twój kręgosłup potrzebuje rozluźnienia? Oto kilka pomocnych ćwiczeń, skorzystaj

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

Kobieta ćwiczy

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

×