Przejdź do treści

HELLO PIONIERKI: Jak botaniczka Gabriela Balicka została posłanką, by walczyć o prawa dla Polek i otworzyć im drogę do władzy

Gabriela Balicka /grafika: Joanna Zduniak
Gabriela Balicka /grafika: Joanna Zduniak
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Nieustanny stres sprawia, że czujesz się emocjonalnie wypruta? Sprawdź, jak sobie pomóc
Propozycje ćwiczeń na lepszą mobilność
„Bogami nie jesteśmy. Tak samo jak nasi pacjenci miewamy lepsze i gorsze dni”. Powstał film o życiu lekarzy
3 grudnia dniem covidowej żałoby narodowej. Projekt obywatelski upamiętnia ofiary pandemii
Allegro znowu nam to robi. Ich reklama świąteczna „Zobaczmy w sobie to, co najważniejsze” podbija serca i wyciska łzy!

„Każda kobieta leniwa, która w dniu 26 stycznia nie da do urny wyborczej swego głosu (…) szerzy anarchię” – pisano na ulotkach przed pierwszymi wyborami w niepodległej Polsce. Wyjątkowo postępowa ordynacja zaprowadziła do parlamentu osiem kobiet, których nie śmieszył bardzo znany dowcip Romana Dmowskiego, że „kobiety, które nie wiedzą to niewiasty, a te co wiedzą to wiedźmy”. Jedną z pierwszych posłanek była Gabriela Balicka.

 

Choć urodziła się w 1867 roku w Warszawie, jej rodzina pochodziła z Podlasia. Naukę na żeńskiej pensji Emilii i Józefy Krajewskich zwieńczyła egzaminem maturalnym, który pomógł jej dostać się na studia na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu w Genewie. W 1891 roku poznała swojego przyszłego męża, pisarza i polityka Zygmunta Balickiego. To z jego inspiracji zainteresowała się polityką i poznała działaczy opcji narodowej, m.in. Romana Dmowskiego. W 1919 roku to właśnie z jego listy startowała do parlamentu.

Na studiach zafascynowała ją botanika, zgłębiła ją uzyskując doktorat. Była jedną z pierwszych Polek z tytułem doktora nauk przyrodniczych na uniwersytecie. Badania naukowe kontynuowała w Monachium pod okiem profesora Karla von Goebla, zaczęła też publikować artykuły psychologiczne i popularnonaukowe w wydawanym we Lwowie piśmie kobiecym „Ster”.

W 1898 roku rodzina Balickich przeprowadziła się do Krakowa, by zająć się dziećmi siostry Gabrieli. Janina Kossobudzka i jej mąż Konstanty zmarli na dżumę lub cholerę osieracając czworo dzieci. Baliccy zaopiekowali się nimi, choć nigdy nie przeprowadzili procesu adopcji. Stałym bywalcem w ich domu na krakowskich Dębnikach był Roman Dmowski. Pozostała anegdota, jak to podczas wizyty u Zygmunta Balickiego został poczęstowany niesmacznym obiadem, bo pani domu zajmowała się działalnością społeczną. „Oto rezultat tego, gdy kobiecie sprzykrzy się być kobietą” – miał skomentować sytuację.

Aleksandra Szczerbińska /grafika: Joanna Zduniak

W Krakowie Balicka podjęła współpracę z prof. Emilem Godlewskim. Zajmowała się białkami i fosforem, opublikowała dwie prace naukowe poświęcone tym zagadnieniom w Polskiej Akademii Umiejętności.  W 1906 roku Balicka wyjechała za mężem do Warszawy. Chciała ratować rozpadające się małżeństwo. „Zapewne słyszała Pani o tym, co los mój i życie zdruzgotało do szczętu […] moją wewnętrzną trującą atmosferę, już do końca życia wszędzie ze sobą zabiorę” – pisała do jednej z przyjaciółek. Gabriela bardzo kochała męża, po jego śmierci w 1916 roku nigdy nie przestała chodzić w żałobie.

W stolicy podjęła pracę jako wykładowczyni na Wydziale Rolniczym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie a później kierowała Seminarium dla Nauczycielek Ludowych. W kolejnych latach podejmowała się różnych zleceń, by samodzielnie utrzymać rodzinę. Nie miała wątpliwości, by wykorzystać wieloletnie znajomości z politykami i stanąć do walki o mandat poselski. Startowała z listy Narodowego Komitetu Wyborczego Stronnictw Demokratycznych, z okręgu nr 16 obejmującego Warszawę, była trzecia po Ignacym Paderewskim i Romanie Dmowskim.

Tuż po ogłoszeniu niepodległości w 1918 roku w Polsce wszystko nabrało tempa. Ordynacja wyborcza powstała w trzy dni, a powszechne prawo wyborcze obejmowało kobiety, które tylko na to czekały. Każde ze startujących ugrupowań wystawiło silne i wyraziste kandydatki. „Siostry, pokażmy, że choć chłopy o nas mówią, że włos u nas długi, ale rozum krótki, to my zrozumienie swoje w każdej sprawie mamy” – mówiły głośno. W wyborach startowało ich 29, ostatecznie mandaty zdobyło osiem: Gabriela Balicka, Irena Kosmowska, Maria Moczydłowska, Jadwiga Dziubińska, Zofia Moraczewska, Franciszka Wilczkowiakowa, Zofia Sokolnicka oraz Anna Anastazja Piasecka.

Paulina Kuczalska /grafika: Joanna Zduniak

Obecność kobiet u władzy była nie tylko zaskakująca, ale i trudna do zaakceptowania. „Kobiety zamężne nie są zdolne do sprawowania urzędów… Mąż, łóżko, alkowa i praca w niej nocna, kuchnia, sporządzanie posiłku, liczne stosunki rodzinne i mężowskie, przyjęcia pochłaniają całą energię kobiecą – biuro ma w niej manekina, o dużych pretensjach, mało wydajnego w pracy, leniwego, dbającego o jedynie pobory, by się wystroić, ubrać, niezależnie od męża” – pisał ksiądz poseł Bronisław Żongołłowicz. „Panowie posłowie” – grzmiał z mównicy podczas inaugurującego posiedzenia marszałek Józef Piłsudski, a media toczyły akademickie spory, jak nazywać pierwsze reprezentantki narodu – poślice, kobiece posły czy posełki? Miejscem pierwszego posiedzenia kobiecego koła była sejmowa stołówka.

Najważniejszym dziełem Balickiej w pierwszej kadencji była zmiana dyskryminującego kobiety prawa cywilnego. Skostniałe przepisy nie tylko ograniczały wolność, ale były także mocno archaiczne. Ciągle obowiązywało prawo oparte na kodeksie Napoleona, które stawiało kobiety, dzieci i niepełnosprawnych na tym samym poziomie drabiny społecznej, a żonom nakazywało posłuszeństwo wobec męża i zakazywało dysponowania własnymi pieniędzmi. Tymczasem zadania stojące przed kobietami były w tym czasie zupełnie inne – w kraju, gdzie wielu mężczyzn walczyło i ginęło na wojnie, kobiety, by zapewnić byt rodzinie, podejmowały pracę zarobkową, zarządzały majątkami i kształciły się na studiach wyższych.

Maria Zakrzewska

Gabriela Balicka walczyła także o prawa dzieci. Podczas prac nad konstytucją marcową wnioskowała o uregulowanie sytuacji społecznej i prawnej małoletnich. W artykule 103 konstytucji marcowej znajdują się postulowane przez nią przepisy o opiece państwa nad dziećmi zaniedbanymi i pozbawionymi opieki rodzicielskiej.

Balicka była posłanką przez 16 lat. Najwięcej czasu spędziła w komisji konstytucyjnej i oświatowej. Brała udział w pracach nad stworzeniem kas chorych, zajmowała się zwalczaniem chorób wenerycznych. Do końca politycznej kariery pozostała wierna ideom narodowym, postulowała, by w tym duchu kształcić młodzież.

W 1935 r. ostatecznie odeszła z polityki. II wojna światowa zastała ją w Warszawie, ale w 1940 roku przeprowadziła się do Krakowa, gdzie żyła z emerytury do swojej śmierci w 1962 roku. Do końca życia zachowała jasność umysłu i żywo interesowała się polityką.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

HELLO PIONIERKI: Jak Helena Willman-Grabowska odmówiła francuskiego obywatelstwa i naukowych zaszczytów, by uczyć Polaków sanskrytu

Seksizm życzliwy to dyskryminacja w białych rękawiczkach / fot. Getty Image

Seksizm życzliwy to dyskryminacja w białych rękawiczkach: „Musimy porzucić bonusy, które wynikają z pozornie lepszego postrzegania kobiet”

HELLO PIONIERKI: Jak Antonina Leśniewska została pierwszą farmaceutką w Rosji i otworzyła kobietom drogę do pracy w aptece

Kobieta

Indie. 16-latka została zgwałcona przez 400 mężczyzn. „To najbardziej tragiczny przypadek w historii”

Kobieta stoi na lotnisku

Kobiety, które zostały zmuszone do badania ginekologicznego na katarskim lotnisku, domagają się odszkodowania

Agnieszka Włodarczyk

Agnieszka Włodarczyk o starzeniu się: „Co jest nie tak z tym światem? Czy nie można chcieć normalnie się zestarzeć, odpuścić?”

Aleksandra Szczerbińska /grafika: Joanna Zduniak

HELLO PIONIERKI: Jak Aleksandra Szczerbińska wpłynęła na Piłsudskiego, by po odzyskaniu niepodległości kobiety miały te same prawa co mężczyźni

Do 1979 r. huragany nazywano imionami żeńskimi. „Było to związane ze stereotypowym postrzeganiem kobiet jako rozchwianych emocjonalnie i humorzastych”

Emilia Makówka /fot. Bubusława Górny Fotografia

„Własne pieniądze przede wszystkim dają nam bezpieczeństwo. Są też narzędziem do walki z patriarchatem” – mówi edukatorka finansowa, Emilia Makówka

Paulina Kuczalska /grafika: Joanna Zduniak

HELLO PIONIERKI: Jak Paulina Kuczalska została hetmanką i papieżycą polskiego feminizmu

Kirk Douglas

Kirk Douglas napastował seksualnie sławną aktorkę? „Była rozczochrana i bardzo zdenerwowana” – pisze siostra ofiary

Salma Hayek

Salma Hayek o współpracy z Harveyem Weinsteinem. „Krzyczał na mnie: Nie zatrudniłem cię po to, żebyś była brzydka” – wspomina

Martyna F. Zachorska /fot. archiwum prywatne

“Feminatywy obecne są w języku polskim od zawsze” – Martyna F. Zachorska zbija wszystkie argumenty przeciwników “żeńskich końcówek”

Alicja Zioło /grafika: Joanna Zduniak

HELLO PIONIERKI: Jak Alicja Zioło zawalczyła o pamięć o krakowskich pionierkach

Zofia Baltarowicz-Dzielińska /grafika: Joanna Zduniak

HELLO PIONIERKI: Jak Zofia Baltarowicz-Dzielińska, dzięki aktowi męskiemu, szturmem zdobyła dla kobiet krakowską Akademię Sztuk Pięknych

Siatkarka

Katarzyna Skorupa o dyskryminacji kobiet w sporcie: Jesteśmy 'ładnym’ dodatkiem

HELLO PIONIERKI: Jak Łucja Charewiczowa wyszła poza robótkarstwo, przyczynkarstwo i odtwórczość przypisywaną kobietom

„Lesbijka u ginekologa jest jak jednorożec, który się urwał z choinki” – czyli LGBT u lekarza

HELLO PIONIERKI: Jak Janina Kosmowska została krakowską królową kefiru, bo nie mogła pracować w aptece

„Lekarz bez uprzedzenia wepchnął mi palce w miejsce intymne. Niezbyt komfortowa i przyjemna sytuacja” – mówi Justyna Kokoszenko o traumatycznej wizycie u ginekologa

Weź udział w ankiecie #SpisKobiet organizowanej przez WIMIN

Spis Kobiet – porozmawiajmy szczerze o naszych ciałach

HELLO PIONIERKI: Jak Jadwiga Wołoszyńska badała nowe gatunki glonów, wykorzystując swój talent do precyzyjnego rysowania

Hasina Joya / Archiwum prywatne

Hasina Joya: Mamy umiejętności i wykształcenie, które sprawiają, że moglibyśmy się odwdzięczyć za pomoc krajowi, który nas przyjął

Była premier Danii Helle Thorning-Schmidt oskarża eksprezydenta Francji o molestowanie. "To było jakieś totalne szaleństwo!"

Była premier Danii Helle Thorning-Schmidt oskarża eksprezydenta Francji o molestowanie. „To było jakieś totalne szaleństwo!”

Najpopularniejsze

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

Jak oddychać? Proste ćwiczenie czyni cuda

Jak oddychać? Kasia Bem przedstawia proste ćwiczenie, które czyni cuda

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Odczuwasz lęk i niepokój, choć nic złego się nie dzieje? Sprawdź, co może ci dolegać

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Inteligencja jako źródło cierpień

Inteligencja jako źródło cierpień. Wysokie IQ nie ułatwia życia

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

smutna kobieta pakująca prezenty świąteczne

Nie lubisz świąt? Nie martw się, to… normalne

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce