Przejdź do treści

„Mądrej matki nędzne bywa dziecię”. Przeglądamy „Muchę”, czasopismo satyryczne sprzed stu lat

„Mądrej matki nędzne bywa dziecię”. Przeglądamy „Muchę”, czasopismo satyryczne sprzed stu lat
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
"Wyglądasz, jakbyś była w ciąży". Maja Bohosiewicz wyjaśnia, dlaczego nikt nigdy nie powinien tak mówić
„Wyglądasz, jakbyś była w ciąży”. Maja Bohosiewicz wyjaśnia, dlaczego nikt nigdy nie powinien tak mówić
Kobieta
„To nie jest twój obowiązek, by składać życzenia ojcu z okazji Dnia Ojca, który jest nieobecny, przemocowy, toksyczyny” – tłumaczy psycholożka Sara Tylka
Ewa Chodakowska po latach przyznała, że nie chce mieć dzieci. „Bałam się linczu, wykluczenia, hejtu”
Czkawka - powstało urządzenie, które ją wyleczy
Koniec z czkawką! Opracowano skuteczne urządzenie do jej leczenia
Dziecko w nagrzanym aucie. Policjantka krok po kroku wyjaśnia, co należy zrobić
Dziecko w nagrzanym aucie. Policjantka krok po kroku wyjaśnia, co należy zrobić

Było niepoprawne politycznie, bezpośrednie, na swój sposób dowcipne. Szydziło z każdego. Publikowało artykuły, humor, poezję, ogłoszenia oraz ilustracje, nierzadko z podtekstem. „Mucha” szczególnie traktowała kobiety – choć zwracano uwagę na ich piękno zewnętrzne, to wszelkie przejawy emancypacji i feminizmu na łamach magazynu zwykle… wyśmiewano.

„Muchę” wydawano w Warszawie w latach 1868–1939 oraz 1946–1952. Było to ilustrowane, satyryczne czasopismo, w którym publikowano nim m.in. felietony, dowcipy, wiersze, listy czytelników, teksty krytyczne, ogłoszenia, plotki, przegląd prasy, prozę. Z magazynem współpracowało wielu znanych literatów i rysowników. To właśnie na łamach „Muchy” debiutował Bolesław Prus. W latach 1905–1907 pismo wydawane było pod zmienionym tytułem – jako „Bąk”, „Chrabąszcz” oraz „Komar”.

Przeglądając „Muchę”, można odnieść wrażenie, że magazyn był skierowany głównie do męskiego grona czytelników, w każdym razie płeć piękną traktowano „z góry” – jako obiekt pożądania, ozdobę u boku mężczyzny, której głównym życiowym celem jest zamążpójście i prowadzenie domu. Takie to były czasy; u progu XX wieku formował się w Polsce ruch emancypacyjny, jednak do wszelkich przejawów równouprawnienia, takich jak np. chęć zdobycia wykształcenia, podchodzono z rezerwą albo wręcz z nich szydzono.

Hello Zdrowie przejrzało kilkadziesiąt numerów „Muchy”, głównie z przełomu XIX i XX wieku. Publikujemy najciekawsze fragmenty tego satyrycznego czasopisma (zachowano oryginalną pisownię).

Humor

***

– Przyjęliście państwo do córki nauczycielkę francuskiego z takim złym akcentem?
– To nie robi różnicy; Zosia i tak po ślubie zapomni tej paplaniny.

***

– Podobno pani wychodzi za mąż?
– A tak, mam już wyprawę, brak mi tylko narzeczonego.
– To tak samo jak ja z wyścigami: mam już stajnię, tylko brak mi koni.

***

Grunt feminizmu 

– Podobno wysłałeś pan córkę na uniwersytet do Zurichu?
– A jakże; w kraju młodzież czuje odrazę do małżeństwa, więc liczę, że może któryś ze szwajcarów da się wciągnąć w ten interes.

***

U modniarki

– Suknię ślubną proszę mi zrobić bez trenu.
– Rozumiem; treny będą dopiero po ślubie.

***

U fotografia

– Pani będzie łaskawa zrobić przyjemny wyraz twarzy… O tak, dobrze… A teraz może pani powrócić do dawnego wyrazu twarzy.

***

Ilustracja: na ławce siedzi elegancka kobieta, obok gawędzi dwóch mężczyzn.
– Ta facetka ma tu z kimś randewu.
– E, zawracanie, to najuczciwsza pod słońcem osoba.
– Znasz ją?
– Nie, ale spójrz, jaka brzydka.

***

Ilustracja: rozmawiają dwie kobiety: młodsza, w eleganckiej sukience, stoi przy rowerze. Druga, starsza, patrząc na nią, mówi:
– Z takimi nogami wstydziłabym się jeździć na rowerze.
Na co młodsza odpowiada:
– A ja z taką twarzą…

***

Ilustracja: do młodej kobiety ustawia się kolejka kłaniających jej się w pas mężczyzn. Dwóch mężczyzn stojących z boku komentuje:
– Patrz, co za powodzenie!
– Nic dziwnego, królowa balu.
– A to dlaczego?
– Jej ojciec ma skład węgla…

Poezja

***

„Skończone córki”

Ojciec niektóry kształcił swe córy,
Włożył im w głowę wiedzy całe fury,
Kształcił, nauki wsypywał w nią jądro,
By była mądrą.

Więc powróciły córki z zagranicy,
I nie traciły czasu po próżnicy,
I nie był dla nich pobyt tam znikomy:
Mają dyplomy!

Jedna odznaczeń moc dostała w darze,
Wpisana przecie między konsyliarze,
Umie dyfteryt leczyć i bronchity,
W sens znakomity.

Druga chodziła na prawa tajniki,
Wie jak się rządził człek pierwotny, dziki,
Co było w Rzymie, a co w Pacanowie,
Na pamięć powie.

Trzecia nie legła na próżniactwa sofie;
Zgłębiała bowiem mądrą filozofię,
Zna Kanta, Schlegla, Comt’a i Darwina,
Dzielna dziewczyna!

Czwarta języków rój poznała mnogi,
Mając dyplomy mistrza filologji,
Zna ci historję, zna dzieła niektóre,
Literaturę!

I wyszły za mąż uczone doktorki,
Los im przysłał prześliczne bachorki,
Jeno na dzieci słabość pcha swe chmury:
Drobiazg jak wióry!

Tadziowi mamka igłę wsadza w „brzucho”,
Ignaś nie zawsze czysto ma i sucho,
Terenia spadła z łóżka – schnie niebożę,
Jaś spać nie może.

I rośnie oto słabe pokolenie…
Czemu mężowie dziwią się szalenie;
Czemu niezdarny jest dziecięcy światek
Od takich matek?

 Na to im odrzekł mąż pewien: – Nie wiecie?
To naturalne! W uniwersytecie
Wszystkiego kobiet waszych wyuczono,
Lecz jak być żoną

Tego nie uczy żaden wydział przecie,
Ztąd mądrej matki nędzne bywa dziecię,
Iż jeszcze dzisiaj są nieotworzone
Kursy na żonę.

***

„Nasze panie”

Wiek dwudziesty wszedł w swe prawa,
Postęp wielki – tak bym rzekł;
Duch rozsądku w naszem mieście
Zasnął albo też się wściekł!

Bo od rana do wieczora
Na obiad czy na śniadanie,
To jedynie wciąż słyszymy:
– Aj, co robią nasze panie!

Skandalików coraz więcej
Aż się trzęsie cały gród:
Porwań, niewiar, różnych flirtów
Już obecnie mamy w bród!

Związków ślubnych, przysiężonych
Co raz częściej trwa zrywanie,
Bowiem nadto już figlują
Ubóstwiane nasze panie!

Mąż – figura na wystawę,
Złoto w kiesie, chłop jak dąb,
Lecz przyplątał się niemrawym
Suchotniczy, krzywy, głąb,

Już niewiasta za nim dąży,
Głąb – rzecz prosta bierze lanie,
W mieście budzi się sensacja…
Och, przestańcież nasze panie!

Dawniej znano gród syreni
Z tradycyjnych, starych cnót;
Dzisiaj zaś – już pośmiewisko,
U warszawskich staje wrót,

Komu mózg nie wysechł jeszcze,
Oburza się niekłamanie;
Winny się już upamiętać
Brykające nasze panie!

Teksty krytyczne/żartobliwe/felietony

***

Nasz pan Lecoque

– Co nowego?
– Spuchła!
– Kto spuchł?
– Twarz spuchła.
– Czyja twarz?
– Pan się jeszcze pyta?
– Mówże pan do djabła!
– Spuchła twarz tej dziewczynce, wysłanej z kapeluszem z magazynu mód do aktorki.
– Dlaczego?
– Bo też ją biła!
– Kto taki?
– Pan redaktor jak widzę przyjeżdża z prowincji. Awantura klasy pierwszej, sensacja w gatunki prima!
– Mówże pan wyraźniej do licha ciężkiego!
– I owszem. Właścicielka magazynu z Krakowskiego-Przedmieścia posłała dziewczątko z kapeluszem do damy słynącej jednocześnie z popularności na dwóch polach: powodzenia w miłości i operetce. Dama zadłużyła się magazynierce, która upraszała o uregulowanie rachunku. Ztąd irytacja damy i ta wybiła dziewczynkę, zupełnie nie jak śpiewaczka operetkowa, lecz jak tragik.
– Urośnie z tego sprawa sądowa?
– Bardzo wątpię. Dama ma stosunki, ponieważ jest znaną na polu miłości nie od dzisiaj.
– Przestaniesz pan?
– Owszem i to w tej chwili. Moje uszanowanie.

Za chwilę już był w sieni. Bieda z tymi roztrzepańcami, nie dopowiadającymi myśli.

Ciekawostki

***

Autentyczny napis w pewnym bardzo poważnym Banku przy wejściu:

Spowodu Swienta Dźwi Zamkninte

Ogłoszenia

Z myślą o panach reklamowano bieliznę męską, tytonie, brzytwy. Od czasu do czasu na łamach „Muchy” reklamowali się m.in. producenci czekolady (E. Wedel), cukiernicy, producenci win, wytwórcy mebli, porcelany, perfum itp. Panie i panów zapraszano do nauki szycia czy na sesję fotograficzną

***

„Stosowne i solidne upominki gwiazdkowe dla panów!”
Wacław Sułkowski

Fabr. i Magazyn bielizny wyłącznie męskiej oraz SKŁAD: wyrobów trykotowych męskich, skarpetek, chustek do nosa (męskich KRAWATÓW, szpilek, szelek).

***

Koszule wyborowe z gorsami z weby angielskiej najlepszej (…).
Kalesony z doskonałej dymy
oraz Wielki wybór materjałów do zamówień.
Udoskonalony krój. – Towary tylko wyborowe. Ceny możliwie nizkie. – Ściśle stałe.

***

Południowa Fabryka Wyrobów Tabacznych
W.O. Stamboli
w Teodozyi na Krymie
poleca nowo wypuszczone papierosy niebywałej dobroci i wyborowego smaku „BOB” (…)
jednocześnie poleca znakomite papierosy „FIJOŁEK”

***

Tam na błoniu…

Tam na błoniu błyszczy kwiecie,
Stoi ułan na widecie,
A dziewczyna, jak malina,
Myk! do chaty wrót…

– Stój! poczekaj, moja duszko,
Zkąd tak drobną stąpasz nóżką?
– Niosę zdala, aż z Podwala
Wysockiego miód!

Najstarsza Miodosytnia w kraju
1. Wysokiego
w Warszawie, Podwale 25.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Aurélia Blanc

Aurélia Blanc: Mężczyźni, którzy chcą przeciwdziałać seksizmowi, mają spore pole do popisu. I niekoniecznie muszą być aktywistami

Barbara Kwiecień/ fot. Edyta Bartkiewicz

„Zawsze uważałam, że muszę pracować więcej i bardziej, żeby pokazać wszystkim, jaką jestem mądrą dziewczynką” – mówi Barbara Kwiecień, założycielka manufaktury broszek House of April

Grażyna Biskupska

„Złe rzeczy wzmacniają, uodparniają na hejt” – mówi Grażyna Biskupska, jedna z najsłynniejszych polskich śledczych

Ewa Kasprzyk / Archiwum prywatne

Ewa Kasprzyk: Uwielbiam słodkie lenistwo i nicnierobienie, ale w międzyczasie skoczę sobie ze spadochronem lub pójdę pomorsować

Anita Włodarczyk - polska "Barbie Shero 2021"

Anita Włodarczyk ma własną Barbie. Pierwsza na świecie lalka młociarka

Magda Mołek / zdj. Łukasz Sokół

Magda Mołek: My, polskie kobiety, jesteśmy wychowywane w kulturze oceny, w kulturze „nie popełniam błędów”, „jestem idealna”

strajki kobiet w Polsce

Dyskusja o aborcji w Polsce to „festiwal hipokryzji” – przekonuje Katarzyna Koczułap

Kaja Kallas nową premierką Estonii

Kaja Kallas na czele nowego rządu Estonii – jedynego kraju na świecie, który ma prezydentkę i premierkę. „Wzeszło słońce”

kobieta w świecie ortodoksyjnych Żydów

Hanka Grupińska: wydaje się, że świat ultraortodoksji żydowskiej jest bardziej otwarty i respektujący prawa kobiet niż polski kościół katolicki

pranie, spodnie

„Daj to swojej kobiecie”. Napis na metce męskich spodni wywołał oburzenie we Włoszech

Moriah Woods i Anita Lipnicka

Anita Lipnicka i Moriah Woods: obie czułyśmy, że musimy artystycznie wyrazić się w sprawie, w której nasza wolność jest zagrożona

Astronautki NASA

Jedna z nich będzie pierwszą kobietą, która postawi nogę na Księżycu. NASA podała skład zespołu Artemis

Blisko 80 proc. kobiet niepełnosprawnych doświadcza przemocy. „Czują się uwięzione, bez wsparcia, boją się ubezwłasnowolnienia”

Blisko 80 proc. kobiet niepełnosprawnych doświadcza przemocy. „Czują się uwięzione, bez wsparcia, boją się ubezwłasnowolnienia”

Olivia Colman: Ci, którzy nie lubią mnie z powodu rozmiaru mojego tyłka, mogą się odp…lić. Jestem całkiem miłą osobą!

Julia Maciocha

„Jeśli chcemy coś zmienić, to nie emocjami, a ciężką pracą” – zauważa aktywistka Julia Maciocha

Ciałobrazy - Natalia Miedziak-Skonieczna

Natalia Miedziak-Skonieczna: „Potrzebujemy innych kobiet, bo one pokazują nam prawdę o nas”

seniorki, przyjaciółki

„Mężów mogę mieć kilku, a na przyjaźń trzeba sobie zasłużyć”. Czyli kiedy przyjaźnisz się 57 lat

Ashley Biden: zawsze byłam mediatorką i nie mogłam znieść, gdy ktoś był wyśmiewany lub prześladowany

Ashley Biden: zawsze byłam mediatorką i nie mogłam znieść, gdy ktoś był wyśmiewany lub prześladowany

Po wyroku TK: rekordowa liczba Polek prosi o pomoc w aborcji

Rekordowa liczba Polek prosi o pomoc w aborcji. „To jest ogromne zwycięstwo tego protestu”

Strajk kobiet w Chile, marzec 2020

„Mojej siostry będę bronić”. To hasło zawdzięczamy dziewczynom z Chile, które pokazały światu, jak się robi rewolucję

Anna Lewandowska

Anna Lewandowska: „Wierzę, że są obszary życia, które powinny być rozstrzygane w sumieniach”

Ursula von der Leyen

Ursula von der Leyen: „Prawa kobiet to atut i osiągnięcie. Cofanie się nie jest opcją”

Gigi Hadid: Nie będę się już więcej nikomu tłumaczyć. Moje ciało nie musi spełniać waszych oczekiwań piękna i tyle

Tour de France - koniec z buziakami na podium

Koniec z całowaniem zawodników przez hostessy na podium Tour de France. Kolejny pozytywny skutek pandemii?

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

kobieta rower

Intymne dolegliwości rowerzystek. Sprawdź, jak zadbać o siebie w trakcie rowerowych wojaży

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

brzuszki na piłce

Sposób na bolące lędźwie. Jak sobie ulżyć?

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku