Przejdź do treści

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest?

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest? Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Joanna Jaworska
3 najważniejsze zasady treningu dla osób z insulinoopornością. Wyjaśnia Joanna Jaworska [WIDEO]
Kobieta z deską jedzenia
Lek. Magdalena Jutrzenka: Trudno myśleć o zdrowym odżywianiu, kiedy czyjś budżet wynosi 200, 300 czy nawet 1000 złotych miesięcznie
Dlaczego poniedziałki są takie ciężkie? Wyjaśnia psycholożka dr Milena Marczak
Dlaczego poniedziałki są takie ciężkie? Wyjaśnia psycholożka dr Milena Marczak
Czym jest slut-shaming? Przedstawiamy fragment książki „Dziwki, zdziry, szmaty. Opowieści o slutshamingu”
Kardio vs. interwały, czyli zdrowe i zdrowsze

Archetyp bohatera istnieje w naszej kulturze od tysięcy lat. Achilles, Robin Hood, Janosik – to tylko kilka najpopularniejszych przykładów. Czym jest heroizm i jak go należy definiować? Gdzie jest granica między heroizmem a egoizmem? Na czym właściwie polega bohaterstwo w dzisiejszych czasach? Prezentujemy różne perspektywy psychologiczne.

Heroizm – definicja

Co to jest heroizm? Najprościej rzecz ujmując, jest to „postawa wyjątkowego bohaterstwa, poświęcenia dla innych i odwagi w szczególnie trudnej sytuacji”. Sam bohater to z kolei, według Słownika języka polskiego, „osoba, która odznaczyła się męstwem”. Heroizm to jednak zjawisko, które nie jest do końca zbadane. Nie wiadomo, jakie motywacje za nim stoją ani czym tak naprawdę kierują się herosi. Może to być zarówno moralność, uczciwość, dobro i poczucie sprawiedliwości, jak i lęk, impulsywność czy nawet i narcyzm.

Heroizm – psychologia

Opinie psychologów na temat heroizmu są podzielone. Przykładowo, niektórzy z nich wskazują na ciemną stronę heroizmu, zwracając uwagę na egoizm tzw. bohaterów. Oznacza to, że niektórzy pragną być współczesnymi herosami, ze względu na to, iż bohaterstwo jest szczególnie cenione w naszym społeczeństwie. W ten sposób chcą poprawić swój status społeczny Zdaniem Francis McAndrew i Carin Perilloux, między heroizmem a egoizmem istnieje bardzo cienka granica.

Podejście sytuacyjne zakłada z kolei, że heroizm jest efektem wymogów sytuacji, a nie indywidualnych przymiotów. Oznacza to, że każdy z nas może stać się bohaterem w pewnych okolicznościach. Tego zdania był przez pewien czas Philip George Zimbardo, który opisał trzy rodzaje heroizmu: społeczny, cywilny oraz militarny. Amerykański psycholog twierdził, że za heroiczne czyny nigdy nie odpowiadają nasze wewnętrzne dyspozycje.

Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Podobną opinię na ten temat wyraził Deane Aikins. Nadzorował on badania nad żołnierzami walczącymi w Afganistanie oraz Iraku. Poszukiwał wówczas odpowiedzi na pytanie: „dlaczego niektórzy się załamują, a inni trzymają nerwy na wodzy”? Stwierdził on, że jest to, po prostu, kwestia przypadku. Jednocześnie podkreślił, że być może niektórzy posiadają pewien gen, który determinuje takie, a nie inne zachowanie. Zauważył on jednak, że większość tzw. bohaterów chętnie uciekłaby z pola walki, gdyby tylko miała taką możliwość. Heroizm określił więc jako „przypadkowe szczęście i wolę przetrwania”.

Coraz częściej badane jest również zjawisko „heroizmu codziennego”, obejmującego szeroki repertuar zachowań. Zdaniem Scotta Lilienfelda jego wyróżnikiem jest altruizm wobec osób obcych. Podobną opinię ma na ten temat Franco, który stwierdził, iż heroizm to rodzaj aktywności społecznej realizowanej na rzecz innych. Dotyczy to zarówno pojedynczych osób, większych grup, jak i całych społeczności. Podkreśla on jednak, że aktywność ta powinna wykraczać poza zakres obowiązków i być wykonywana ze świadomością ryzyka. Ważny jest tutaj brak zewnętrznych zysków, które mogłaby osiągnąć, w związku z poświęceniem, dana osoba.

Zdaniem Farleya, można wyróżnić mały heroizm (rozumiany jako dobroczynność) oraz duży heroizm (rozumiany np. jako ratowanie czyjegoś życia). Pierwszy rodzaj jest zdeterminowany osobowościowo, drugi natomiast – sytuacyjnie. Farley wymienił również pewne cechy osobowości, twierdząc, że im więcej ich występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo zachowań heroicznych. Chodzi tu o takie przymioty, jak: odwaga, siła, skłonność do ryzyka, inteligencja, moralność, uczciwość, zdolność do wzbudzania podziwu i atencji oraz tzw. głębia bohatera. Brakuje jednak badań, które w jasny sposób wiązałyby wymienione cechy z heroizmem.

Heroizm a Projekt Bohaterskiej Wyobraźni

Wspomniany wcześniej Zimbardo zaczął prowadzić szerokie badania w dziedzinie psychologii bohaterstwa, której stał się propagatorem. Chodzi tu o Projekt Bohaterskiej Wyobraźni, który zakłada, że człowiek nosi w sobie potencjał do heroizmu, skłaniający go w różnych okolicznościach do najśmielszych zachowań i czynów.

Projekt rozpoczął się w 2010 r. i był skierowany głównie do młodych ludzi, którzy mieli skoncentrować na bohaterstwie dnia codziennego. Celem projektu było nauczenie ich,  jak kształtować w sobie postawę niezgody na zło oraz zachęcenie do podejmowania bohaterskich czynów na co dzień. Ważne było także to, aby zwiększać ich samoświadomość i refleksyjność, a także nauczyć radzenia sobie z efektem biernego widza. Obecnie projekt jest promowany i wdrażany w szkołach na całym świecie.

Zimbardo zaproponował redefinicję klasycznie ujmowanego pojęcia heroizmu. Matka Teresa, Nelson Mandela czy Martin Luther to przykłady herosów, które są – jego zdaniem – zbyt odległe dla współczesnego człowieka. Zdaniem psychologa, w świadomości globalnej należy zaszczepić pojęcie nowego bohaterstwa, które związane jest z tym stwierdzeniem:

Kobieta w czarnej koszuli trzyma się za głowę i zamyka oczy

„Banalność heroizmu sugeruje, że wszyscy potencjalnie jesteśmy bohaterami czekającymi w życiu na moment, gdy zrobimy coś heroicznego. Decyzja, by działać heroicznie jest wyborem, do którego wielu z nas jest powoływanych tylko w pewnych momentach życia. Ujmujemy heroizm jako uniwersalny atrybut ludzkiej istoty, nie zaś jako rzadką cechę kilku zaledwie wybrańców. W ten sposób heroizm staje się czymś, co potencjalnie leży w zasięgu możliwości każdego człowieka, być może skłaniając większość z nas, by odpowiedzieć na to wyzwanie”.

Czynnikiem, który zachęca do bohaterskiego działania, ma być – zdaniem Zimbardo – heroiczna wyobraźnia. Związana jest ona z umiejętnością wyobrażania siebie w trudnych okolicznościach, zmagania się z różnymi problemami, obmyślania różnych aktywności (które mogłyby przyczynić się do zwalczenia tych problemów) oraz przewidywania ich skutków. To z kolei umożliwiłoby jednostce przygotowanie się do działania w sytuacjach, w której heroizm jest wymagany.

 

Źródła:

  1. D. Wyspiański, Heroizm dnia codziennego według Philipa Zimbardo, „Charaktery” (Kielce) 2015, nr 11, s. 22.
  2. Wielki Słownik Języka Polskiego dostępny na wsjp.pl, dostęp na 25.03.2021 r.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta siedzi na pomoście

Warsztaty milczenia. Kasia Bem tłumaczy, jak działa potęga ciszy

Rozmawiasz? Nie przerywaj, nie kończ czyjejś myśli i nie mów za innych

Percy Cerutty/fot. James Brian De Largie McArdle/Wikimedia Commons

Percy Cerutty – pionier CrossFitu

Dorota Proba: Często tworzymy sobie nieprawdziwy obraz tego, kim jesteśmy, kim jest nasz partner i jaką parą jesteśmy. Te pytania potrafią nas wybić z ugruntowanego przekonania

Racjonalna ignorancja – czym jest? Kto to jest ignorant?

Oto zdania, które skutecznie demotywują. Kiedy padają, z dyskusji robi się klasyczna „pyskusja”

Dziewczyna przed komputerem

Myślami ciągle w pracy? O tym jak nie popaść w uzależnienie, porozmawialiśmy z psychologiem Pawłem Dukaczewskim

Krytyk w tobie. Pozornie chce dla ciebie jak najlepiej, ale wcale nie jest twoim sprzymierzeńcem

Kobieta

Jak zmienić sposób, w jaki patrzymy na życie? Kasia Bem podaje klucz do szczęścia

„Zdarza się, że pacjent opisuje nam objawy, które nie pasują do żadnej ze znanych chorób. One są z różnych światów…” – mówi dr n. med. Ewa Kempisty-Jeznach

„Z potrzeby akceptacji i miłości niektóre kobiety umniejszają siebie, żeby ich 'misio' czuł się lepiej” – mówi Magdalena Ostrowska-Dołęgowska

Wspólnie zadbajmy o zdrowie psychiczne i emocjonalne w środowisku pracy. Hello Zdrowie patronem medialnym kampanii „Zrozum. Poczuj. Działaj!”

Kobieta patrzy w górę

Zwalcz negatywne przekonania! Wyjdzie ci to na zdrowie!

Kobieta w białej koszuli przegląda się w lustrze. Ręce trzyma na górze, poprawia sobie coś we włosach

Co czujesz, kiedy widzisz siebie nagą w lustrze?

Wiosna jest cudowna i męcząca

Wiosna jest cudowna i męcząca. Sprawdź, co zrobić, by wiosenny paradoks nie stał się powodem frustracji

Meghan Markle w wywiadzie z Oprah: „Nie chciałam już dłużej żyć”

Kobieta z aparatem

Drobiazgi uszczęśliwiają. Mają większy wpływ na jakość życia, niż nam się wydaje

Sukces wpędza cię w zakłopotanie? Nie umiesz się nim chwalić? Skorzystaj z rad psychologa

Kobieta

Co musisz wiedzieć o zwolnieniu lekarskim od psychiatry? Wyjaśnia lek. Joanna Adamiak

Kobieta

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

Kobieta trenuje jogę

„Odpuść sobie”. Ale jak to zrobić? Kasia Bem zapewnia, że joga może w tym pomóc

Kobieta śmieje się

Kilka prostych rad, które sprawią, że moc pozostanie z wami przez cały dzień

„Gdybym bardziej w siebie wierzyła to…”. Jak wytrenować pewność siebie?

Kobieta za szybą

Ktoś cię skrzywdził i nie potrafisz o tym zapomnieć? Zamiast pielęgnować urazę, wybacz. Dla siebie!

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Leki plus alkohol to zawsze niebezpieczne związki? Sprawdź, które lekarstwa nie lubią się z wyskokowymi trunkami

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

brzuszki na piłce

Sposób na bolące lędźwie. Jak sobie ulżyć?

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem