Przejdź do treści

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest?

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest? Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Kolorowe nakładki na koła wózków dla osób z niepełnosprawnością
„Jeśli nie możesz wstać, wyróżnij się!”. Kolorowe nakładki na wózki dla osób z niepełnosprawnością to dzieło dwóch sióstr
Od wtorku pacjenci będą pytani o pobyt w szpitalu
Od wtorku pacjenci będą pytani o pobyt w szpitalu. Chodzi m.in. o serwowane posiłki
Zendaya
Zendaya wyznała, że social media wyzwalają u niej stany lękowe. „Staję się niespokojna, za dużo myślę i analizuję”
Trening interwałowy – fitnessowy must have! Na czym polega i dlaczego warto się w niego wkręcić?
Siatkarka
Katarzyna Skorupa o dyskryminacji kobiet w sporcie: Jesteśmy 'ładnym’ dodatkiem

Archetyp bohatera istnieje w naszej kulturze od tysięcy lat. Achilles, Robin Hood, Janosik – to tylko kilka najpopularniejszych przykładów. Czym jest heroizm i jak go należy definiować? Gdzie jest granica między heroizmem a egoizmem? Na czym właściwie polega bohaterstwo w dzisiejszych czasach? Prezentujemy różne perspektywy psychologiczne.

Heroizm – definicja

Co to jest heroizm? Najprościej rzecz ujmując, jest to „postawa wyjątkowego bohaterstwa, poświęcenia dla innych i odwagi w szczególnie trudnej sytuacji”. Sam bohater to z kolei, według Słownika języka polskiego, „osoba, która odznaczyła się męstwem”. Heroizm to jednak zjawisko, które nie jest do końca zbadane. Nie wiadomo, jakie motywacje za nim stoją ani czym tak naprawdę kierują się herosi. Może to być zarówno moralność, uczciwość, dobro i poczucie sprawiedliwości, jak i lęk, impulsywność czy nawet i narcyzm.

Heroizm – psychologia

Opinie psychologów na temat heroizmu są podzielone. Przykładowo, niektórzy z nich wskazują na ciemną stronę heroizmu, zwracając uwagę na egoizm tzw. bohaterów. Oznacza to, że niektórzy pragną być współczesnymi herosami, ze względu na to, iż bohaterstwo jest szczególnie cenione w naszym społeczeństwie. W ten sposób chcą poprawić swój status społeczny Zdaniem Francis McAndrew i Carin Perilloux, między heroizmem a egoizmem istnieje bardzo cienka granica.

Podejście sytuacyjne zakłada z kolei, że heroizm jest efektem wymogów sytuacji, a nie indywidualnych przymiotów. Oznacza to, że każdy z nas może stać się bohaterem w pewnych okolicznościach. Tego zdania był przez pewien czas Philip George Zimbardo, który opisał trzy rodzaje heroizmu: społeczny, cywilny oraz militarny. Amerykański psycholog twierdził, że za heroiczne czyny nigdy nie odpowiadają nasze wewnętrzne dyspozycje.

Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Podobną opinię na ten temat wyraził Deane Aikins. Nadzorował on badania nad żołnierzami walczącymi w Afganistanie oraz Iraku. Poszukiwał wówczas odpowiedzi na pytanie: „dlaczego niektórzy się załamują, a inni trzymają nerwy na wodzy”? Stwierdził on, że jest to, po prostu, kwestia przypadku. Jednocześnie podkreślił, że być może niektórzy posiadają pewien gen, który determinuje takie, a nie inne zachowanie. Zauważył on jednak, że większość tzw. bohaterów chętnie uciekłaby z pola walki, gdyby tylko miała taką możliwość. Heroizm określił więc jako „przypadkowe szczęście i wolę przetrwania”.

Coraz częściej badane jest również zjawisko „heroizmu codziennego”, obejmującego szeroki repertuar zachowań. Zdaniem Scotta Lilienfelda jego wyróżnikiem jest altruizm wobec osób obcych. Podobną opinię ma na ten temat Franco, który stwierdził, iż heroizm to rodzaj aktywności społecznej realizowanej na rzecz innych. Dotyczy to zarówno pojedynczych osób, większych grup, jak i całych społeczności. Podkreśla on jednak, że aktywność ta powinna wykraczać poza zakres obowiązków i być wykonywana ze świadomością ryzyka. Ważny jest tutaj brak zewnętrznych zysków, które mogłaby osiągnąć, w związku z poświęceniem, dana osoba.

Zdaniem Farleya, można wyróżnić mały heroizm (rozumiany jako dobroczynność) oraz duży heroizm (rozumiany np. jako ratowanie czyjegoś życia). Pierwszy rodzaj jest zdeterminowany osobowościowo, drugi natomiast – sytuacyjnie. Farley wymienił również pewne cechy osobowości, twierdząc, że im więcej ich występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo zachowań heroicznych. Chodzi tu o takie przymioty, jak: odwaga, siła, skłonność do ryzyka, inteligencja, moralność, uczciwość, zdolność do wzbudzania podziwu i atencji oraz tzw. głębia bohatera. Brakuje jednak badań, które w jasny sposób wiązałyby wymienione cechy z heroizmem.

Heroizm a Projekt Bohaterskiej Wyobraźni

Wspomniany wcześniej Zimbardo zaczął prowadzić szerokie badania w dziedzinie psychologii bohaterstwa, której stał się propagatorem. Chodzi tu o Projekt Bohaterskiej Wyobraźni, który zakłada, że człowiek nosi w sobie potencjał do heroizmu, skłaniający go w różnych okolicznościach do najśmielszych zachowań i czynów.

Projekt rozpoczął się w 2010 r. i był skierowany głównie do młodych ludzi, którzy mieli skoncentrować na bohaterstwie dnia codziennego. Celem projektu było nauczenie ich,  jak kształtować w sobie postawę niezgody na zło oraz zachęcenie do podejmowania bohaterskich czynów na co dzień. Ważne było także to, aby zwiększać ich samoświadomość i refleksyjność, a także nauczyć radzenia sobie z efektem biernego widza. Obecnie projekt jest promowany i wdrażany w szkołach na całym świecie.

Zimbardo zaproponował redefinicję klasycznie ujmowanego pojęcia heroizmu. Matka Teresa, Nelson Mandela czy Martin Luther to przykłady herosów, które są – jego zdaniem – zbyt odległe dla współczesnego człowieka. Zdaniem psychologa, w świadomości globalnej należy zaszczepić pojęcie nowego bohaterstwa, które związane jest z tym stwierdzeniem:

Kobieta w czarnej koszuli trzyma się za głowę i zamyka oczy

„Banalność heroizmu sugeruje, że wszyscy potencjalnie jesteśmy bohaterami czekającymi w życiu na moment, gdy zrobimy coś heroicznego. Decyzja, by działać heroicznie jest wyborem, do którego wielu z nas jest powoływanych tylko w pewnych momentach życia. Ujmujemy heroizm jako uniwersalny atrybut ludzkiej istoty, nie zaś jako rzadką cechę kilku zaledwie wybrańców. W ten sposób heroizm staje się czymś, co potencjalnie leży w zasięgu możliwości każdego człowieka, być może skłaniając większość z nas, by odpowiedzieć na to wyzwanie”.

Czynnikiem, który zachęca do bohaterskiego działania, ma być – zdaniem Zimbardo – heroiczna wyobraźnia. Związana jest ona z umiejętnością wyobrażania siebie w trudnych okolicznościach, zmagania się z różnymi problemami, obmyślania różnych aktywności (które mogłyby przyczynić się do zwalczenia tych problemów) oraz przewidywania ich skutków. To z kolei umożliwiłoby jednostce przygotowanie się do działania w sytuacjach, w której heroizm jest wymagany.

 

Źródła:

  1. D. Wyspiański, Heroizm dnia codziennego według Philipa Zimbardo, „Charaktery” (Kielce) 2015, nr 11, s. 22.
  2. Wielki Słownik Języka Polskiego dostępny na wsjp.pl, dostęp na 25.03.2021 r.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Olszanka/East News, Warszawa

„Kiedy zdejmujesz maskę, ludzie wokół też powoli się odsłaniają”. Jakub Ćwiek o załamaniu nerwowym, e-detoksie i maczoizmie

Katarzyna Glinka: Jestem WWO

Katarzyna Glinka: Jestem WWO. Z tym po prostu trzeba nauczyć się żyć

dr Antonina Doroszewska (1)

„Ludzie boją się 'psychotropów, nie chcą, żeby ktoś ich 'nafaszerował’ lekami”. Jak mówić o chorobach psychicznych? Podpowiada dr n. społ. Antonina Doroszewska

"Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym, ale to absolutnie w żadnym przypadku, nie pobudza do zmiany". Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy i co sprawia, że jest nieskuteczna

„Krytyka w gabinetach specjalistów w żadnym przypadku nie pobudza do zmiany”. Karla Orban mówi, dlaczego tak często tam się z nią stykamy

Francis Haugen ujawnia szokujące fakty o działaniach Facebooka

Była pracownica Facebooka: algorytmy promują treści szerzące nienawiść i szkodzące zdrowiu psychicznemu najmłodszych

Dr Julia E. Wahl

Julia E. Wahl: Skutki bycia empatycznym nie zawsze wyjdą nam na dobre. Empatią da się manipulować

Zerwij z „czy zasługuję?” i ciesz się życiem. Jesteś tego warta!

Efekt aureoli

Oceniasz innych „od pierwszego wejrzenia”? To tzw. efekt aureoli

Dorota Minta, psycholożka, psychoterapeutka

„PTSD z pracy? Znam takie przypadki” – mówi Dorota Minta, psycholożka i psychoterapeutka

Neofilia, czyli na tropie nowych wrażeń. Czym jest i jak nie wpaść w jej pułapkę?

Jakub Małecki

„Moi bohaterowie są szczególni, bo jest im trudniej” – mówi pisarz Jakub Małecki

Audrey Diwan

Wielki triumf kobiet na Festiwalu Filmowym w Wenecji! Najważniejsze statuetki w kobiecych rękach

HELLO PIONIERKI: Jak Józefa Kodisowa otwierała drzwi polskim filozofkom i psycholożkom, znosząc „ćmiakanie” kolegów-studentów

Dwie kobiety

Wampiry energetyczne – objawy, cechy. Jak się bronić?

Kobieta

„Przestańmy mówić 'jesteś chory/a psychicznie’, bo ktoś zrobił coś, co nam się nie podoba” – apeluje edukatorka antydyskryminacyjna Anna Wiatrowska

„Dałyśmy się zrobić w bambuko. Ale właściwie to nie miałyśmy wyjścia”. Małgorzata Akkus o kulturze diety

Daria Abramowicz, psycholożka sportu

„Niepowodzenie w sporcie czy w pracy to nie jest informacja o nas – że jesteśmy słabi, gorsi, mniej wartościowi” – tłumaczy Daria Abramowicz, psycholożka sportu

1 na 3 osoby twierdzi, że powrót do biura negatywnie wpłynął na jej zdrowie psychiczne

1 na 3 osoby twierdzi, że powrót do biura negatywnie wpłynął na jej zdrowie psychiczne

6 związkowych pułapek

6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie

Simone Biles rezygnuje z igrzysk w trosce o swoje zdrowie psychiczne

Simone Biles postawiła na pierwszym miejscu zdrowie psychiczne. Sponsorzy olimpijscy i fani popierają jej decyzję

Wentworth Miller

Wentworth Miller, gwiazdor „Skazanego na śmierć”, wyznał, że ma autyzm. „Ma to kluczowe znaczenie dla tego, kim jestem”

Ewa Woydyłło-Osiatynska

„Cnotami niewieścimi jest piekło wybrukowane. Ja jednak o Polki się nie martwię” – mówi Ewa Woydyłło-Osiatyńska

Psycholożka Małgorzata Pawlińska

„Dziś wrażliwość kojarzy się ze słabością. Tymczasem dawniej u boku dobrego władcy często stał wysoko wrażliwy doradca” – mówi Małgorzata Pawlińska

Czy da się być cały czas w dobrej formie?

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Po pracy nie masz już na nic siły? Oto 6 sposobów na odzyskanie energii wieczorem

Gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

„365 dni”: gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

barbara pasek

„Gdybym po kolejnym ataku przestała szukać odpowiedzi, to skończyłoby się to śmiercią” – Barbara Pasek o swoich zmaganiach z boreliozą