Przejdź do treści

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest?

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest? Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Archetyp bohatera istnieje w naszej kulturze od tysięcy lat. Achilles, Robin Hood, Janosik – to tylko kilka najpopularniejszych przykładów. Czym jest heroizm i jak go należy definiować? Gdzie jest granica między heroizmem a egoizmem? Na czym właściwie polega bohaterstwo w dzisiejszych czasach? Prezentujemy różne perspektywy psychologiczne.

Heroizm – definicja

Co to jest heroizm? Najprościej rzecz ujmując, jest to „postawa wyjątkowego bohaterstwa, poświęcenia dla innych i odwagi w szczególnie trudnej sytuacji”. Sam bohater to z kolei, według Słownika języka polskiego, „osoba, która odznaczyła się męstwem”. Heroizm to jednak zjawisko, które nie jest do końca zbadane. Nie wiadomo, jakie motywacje za nim stoją ani czym tak naprawdę kierują się herosi. Może to być zarówno moralność, uczciwość, dobro i poczucie sprawiedliwości, jak i lęk, impulsywność czy nawet i narcyzm.

Heroizm – psychologia

Opinie psychologów na temat heroizmu są podzielone. Przykładowo, niektórzy z nich wskazują na ciemną stronę heroizmu, zwracając uwagę na egoizm tzw. bohaterów. Oznacza to, że niektórzy pragną być współczesnymi herosami, ze względu na to, iż bohaterstwo jest szczególnie cenione w naszym społeczeństwie. W ten sposób chcą poprawić swój status społeczny Zdaniem Francis McAndrew i Carin Perilloux, między heroizmem a egoizmem istnieje bardzo cienka granica.

Podejście sytuacyjne zakłada z kolei, że heroizm jest efektem wymogów sytuacji, a nie indywidualnych przymiotów. Oznacza to, że każdy z nas może stać się bohaterem w pewnych okolicznościach. Tego zdania był przez pewien czas Philip George Zimbardo, który opisał trzy rodzaje heroizmu: społeczny, cywilny oraz militarny. Amerykański psycholog twierdził, że za heroiczne czyny nigdy nie odpowiadają nasze wewnętrzne dyspozycje.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł
Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Podobną opinię na ten temat wyraził Deane Aikins. Nadzorował on badania nad żołnierzami walczącymi w Afganistanie oraz Iraku. Poszukiwał wówczas odpowiedzi na pytanie: „dlaczego niektórzy się załamują, a inni trzymają nerwy na wodzy”? Stwierdził on, że jest to, po prostu, kwestia przypadku. Jednocześnie podkreślił, że być może niektórzy posiadają pewien gen, który determinuje takie, a nie inne zachowanie. Zauważył on jednak, że większość tzw. bohaterów chętnie uciekłaby z pola walki, gdyby tylko miała taką możliwość. Heroizm określił więc jako „przypadkowe szczęście i wolę przetrwania”.

Coraz częściej badane jest również zjawisko „heroizmu codziennego”, obejmującego szeroki repertuar zachowań. Zdaniem Scotta Lilienfelda jego wyróżnikiem jest altruizm wobec osób obcych. Podobną opinię ma na ten temat Franco, który stwierdził, iż heroizm to rodzaj aktywności społecznej realizowanej na rzecz innych. Dotyczy to zarówno pojedynczych osób, większych grup, jak i całych społeczności. Podkreśla on jednak, że aktywność ta powinna wykraczać poza zakres obowiązków i być wykonywana ze świadomością ryzyka. Ważny jest tutaj brak zewnętrznych zysków, które mogłaby osiągnąć, w związku z poświęceniem, dana osoba.

Zdaniem Farleya, można wyróżnić mały heroizm (rozumiany jako dobroczynność) oraz duży heroizm (rozumiany np. jako ratowanie czyjegoś życia). Pierwszy rodzaj jest zdeterminowany osobowościowo, drugi natomiast – sytuacyjnie. Farley wymienił również pewne cechy osobowości, twierdząc, że im więcej ich występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo zachowań heroicznych. Chodzi tu o takie przymioty, jak: odwaga, siła, skłonność do ryzyka, inteligencja, moralność, uczciwość, zdolność do wzbudzania podziwu i atencji oraz tzw. głębia bohatera. Brakuje jednak badań, które w jasny sposób wiązałyby wymienione cechy z heroizmem.

Heroizm a Projekt Bohaterskiej Wyobraźni

Wspomniany wcześniej Zimbardo zaczął prowadzić szerokie badania w dziedzinie psychologii bohaterstwa, której stał się propagatorem. Chodzi tu o Projekt Bohaterskiej Wyobraźni, który zakłada, że człowiek nosi w sobie potencjał do heroizmu, skłaniający go w różnych okolicznościach do najśmielszych zachowań i czynów.

Projekt rozpoczął się w 2010 r. i był skierowany głównie do młodych ludzi, którzy mieli skoncentrować na bohaterstwie dnia codziennego. Celem projektu było nauczenie ich,  jak kształtować w sobie postawę niezgody na zło oraz zachęcenie do podejmowania bohaterskich czynów na co dzień. Ważne było także to, aby zwiększać ich samoświadomość i refleksyjność, a także nauczyć radzenia sobie z efektem biernego widza. Obecnie projekt jest promowany i wdrażany w szkołach na całym świecie.

Zimbardo zaproponował redefinicję klasycznie ujmowanego pojęcia heroizmu. Matka Teresa, Nelson Mandela czy Martin Luther to przykłady herosów, które są – jego zdaniem – zbyt odległe dla współczesnego człowieka. Zdaniem psychologa, w świadomości globalnej należy zaszczepić pojęcie nowego bohaterstwa, które związane jest z tym stwierdzeniem:

Kobieta w czarnej koszuli trzyma się za głowę i zamyka oczy

„Banalność heroizmu sugeruje, że wszyscy potencjalnie jesteśmy bohaterami czekającymi w życiu na moment, gdy zrobimy coś heroicznego. Decyzja, by działać heroicznie jest wyborem, do którego wielu z nas jest powoływanych tylko w pewnych momentach życia. Ujmujemy heroizm jako uniwersalny atrybut ludzkiej istoty, nie zaś jako rzadką cechę kilku zaledwie wybrańców. W ten sposób heroizm staje się czymś, co potencjalnie leży w zasięgu możliwości każdego człowieka, być może skłaniając większość z nas, by odpowiedzieć na to wyzwanie”.

Czynnikiem, który zachęca do bohaterskiego działania, ma być – zdaniem Zimbardo – heroiczna wyobraźnia. Związana jest ona z umiejętnością wyobrażania siebie w trudnych okolicznościach, zmagania się z różnymi problemami, obmyślania różnych aktywności (które mogłyby przyczynić się do zwalczenia tych problemów) oraz przewidywania ich skutków. To z kolei umożliwiłoby jednostce przygotowanie się do działania w sytuacjach, w której heroizm jest wymagany.

 

Źródła:

  1. D. Wyspiański, Heroizm dnia codziennego według Philipa Zimbardo, „Charaktery” (Kielce) 2015, nr 11, s. 22.
  2. Wielki Słownik Języka Polskiego dostępny na wsjp.pl, dostęp na 25.03.2021 r.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Gaslighting słowem roku 2022 / istock

„Gaslighting” słowem roku 2022 według słownika internetowego Merriam-Webster. „Jest wszechobecny”

„Całe życie towarzyszył mi natłok myśli. Jakby w mojej głowie grało radio” – mówi Paulina Pietrzak, psycholożka z diagnozą ADHD

Coraz więcej z nas potrzebuje pomocy psychoterapeuty, ale obecnie dla wielu to luksus. Dr Agnieszka Mościcka-Teske mówi, jak skorzystać z psychoterapii, kiedy nas na nią nie stać

Anna Dymna: "Po roli w 'Wielkiej wodzie' wylewają się na mnie ścieki ohydnych słów". Aktorka opowiada o hejcie, z jakim się mierzy, z powodu swojego wyglądu

Anna Dymna: „Po roli w 'Wielkiej wodzie’ wylewają się na mnie ścieki ohydnych słów”. Aktorka opowiada o hejcie, z jakim się mierzy, z powodu swojego wyglądu

Emocje pełnią bardzo ważną funkcję w naszym życiu. Poznaj najważniejsze mity na ich temat

Banksy opublikował wzruszający film ze swoimi pracami w Ukrainie. "Płakałyśmy już bardzo dużo, nie mamy więcej łez"

Banksy opublikował poruszający film ze swoimi pracami w Ukrainie. „Płakałyśmy już bardzo dużo, nie mamy więcej łez”

Rezyliencja – co to jest i jak samodzielnie rozwijać tę kompetencję społeczną?

Kiedyś Zaborem straszono, dziś już nikt tego nie zrobi. O największym szpitalu psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży w Polsce

"Bez względu na wszystko, zawsze znajdzie się światełko na końcu tunelu”. Bella Hadid o międzypokoleniowej traumie / gettyimages

„Bez względu na wszystko, zawsze znajdzie się światełko na końcu tunelu”. Bella Hadid o międzypokoleniowej traumie

„Adopcja to nie jest sklep, że dziecko dostaje ten, kto dłużej czeka”. O mitach na temat prawa adopcyjnego i polskich realiach mówi Izabela Rutkowska

Psycholożka Katarzyna Binkiewicz

„Żałoba to nie tylko emocje. Strata to doświadczenie totalne i doznajemy jej na każdym poziomie naszego funkcjonowania” – mówi psycholożka Katarzyna Binkiewicz

„Latałam z wywieszonym jęzorem, nie lubiłam siebie i jeszcze sobie dowalałam, że jestem beznadziejna”. O wychodzeniu z depresji i pracoholizmu opowiada Dagny Kurdwanowska

Kobieta

„Gdybym bardziej w siebie wierzyła to…”. Jak wytrenować pewność siebie?

Agnieszka Jankowiak-Maik: „Kompletnie nie przemawia do mnie budowanie autorytetu opartego na strachu. Wolę zbudować relację, w której szacunek będzie czymś naturalnym”

„Będziemy odchodzić od technologii, a skupiać się na powrocie do naturalnego kontaktu człowieka z człowiekiem. Takie skin to skin w psychologii” – mówi psycholożka Monika Winek

Czujesz, że dopada cię jesienna chandra? Poznaj proste triki na poprawienie nastroju

rozmyślająca kobieta

Jak przygotować się do zmiany? Poznaj 5 najważniejszych kroków

„Myśli mają potężną moc, ale nie magiczną. Afirmacje i medytacja nas nie wyleczą”. O prawie przyciągania i pseudopsychologii mówi Zuzanna Butryn

5 porad, dzięki którym będziesz zarządzać swoim czasem jak mistrz

Andrzej Tucholski: Życia nie da się sensownie przeżyć, ciągle robiąc coś wbrew swojej naturze

Studentka psychologii sprząta za darmo mieszkania, które wydawały się nie do odgruzowania. Przyświeca jej ważny cel

Studentka psychologii sprząta za darmo mieszkania, które wydawały się nie do odgruzowania. Przyświeca jej ważny cel

Kobieta z aparatem

Drobiazgi uszczęśliwiają. Mają większy wpływ na jakość życia, niż nam się wydaje

„Niepewność dotycząca tego, co dzieje się z osobą, którą kochamy, to jedna z najtrudniejszych emocji, z jaką mierzą się bliscy zaginionych” /fot. Getty Images

„Niepewność dotycząca tego, co dzieje się z osobą, którą kochamy, to jedna z najtrudniejszych emocji, z jaką mierzą się bliscy zaginionych” — mówi Anna Jurkiewicz, prezeska Fundacji ITAKA

Prof. Dominika Dudek i prof Bogdan de Barbaro

„Polityka jest częstym tematem w naszych gabinetach”. O rzeczywistości po pandemii mówią Bogdan de Barbaro i Dominika Dudek

×