Przejdź do treści

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest?

Heroizm – definicja, psychologia. Co to jest? Pexels.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Simone Biles rezygnuje z igrzysk w trosce o swoje zdrowie psychiczne
Simone Biles postawiła na pierwszym miejscu zdrowie psychiczne. Sponsorzy olimpijscy i fani popierają jej decyzję
MZS odradza wyjazd do popularnych wakacyjnych kierunków
Popularne kierunki wakacyjne uznane za obszary wysokiego ryzyka epidemicznego. MSZ i ECDC odradzają podróżowanie w te lokalizacje
Kiełki słonecznika – właściwości, wartości odżywcze, hodowla
Wentworth Miller
Wentworth Miller, gwiazdor „Skazanego na śmierć”, wyznał, że ma autyzm. „Ma to kluczowe znaczenie dla tego, kim jestem”
Ukraińskie stewardessy zmieniają uniformy. Obcisłe spódnice i szpilki odchodzą do lamusa!
Ukraińskie stewardessy zmieniają uniformy. Obcisłe spódnice i szpilki odchodzą do lamusa!

Archetyp bohatera istnieje w naszej kulturze od tysięcy lat. Achilles, Robin Hood, Janosik – to tylko kilka najpopularniejszych przykładów. Czym jest heroizm i jak go należy definiować? Gdzie jest granica między heroizmem a egoizmem? Na czym właściwie polega bohaterstwo w dzisiejszych czasach? Prezentujemy różne perspektywy psychologiczne.

Heroizm – definicja

Co to jest heroizm? Najprościej rzecz ujmując, jest to „postawa wyjątkowego bohaterstwa, poświęcenia dla innych i odwagi w szczególnie trudnej sytuacji”. Sam bohater to z kolei, według Słownika języka polskiego, „osoba, która odznaczyła się męstwem”. Heroizm to jednak zjawisko, które nie jest do końca zbadane. Nie wiadomo, jakie motywacje za nim stoją ani czym tak naprawdę kierują się herosi. Może to być zarówno moralność, uczciwość, dobro i poczucie sprawiedliwości, jak i lęk, impulsywność czy nawet i narcyzm.

Heroizm – psychologia

Opinie psychologów na temat heroizmu są podzielone. Przykładowo, niektórzy z nich wskazują na ciemną stronę heroizmu, zwracając uwagę na egoizm tzw. bohaterów. Oznacza to, że niektórzy pragną być współczesnymi herosami, ze względu na to, iż bohaterstwo jest szczególnie cenione w naszym społeczeństwie. W ten sposób chcą poprawić swój status społeczny Zdaniem Francis McAndrew i Carin Perilloux, między heroizmem a egoizmem istnieje bardzo cienka granica.

Podejście sytuacyjne zakłada z kolei, że heroizm jest efektem wymogów sytuacji, a nie indywidualnych przymiotów. Oznacza to, że każdy z nas może stać się bohaterem w pewnych okolicznościach. Tego zdania był przez pewien czas Philip George Zimbardo, który opisał trzy rodzaje heroizmu: społeczny, cywilny oraz militarny. Amerykański psycholog twierdził, że za heroiczne czyny nigdy nie odpowiadają nasze wewnętrzne dyspozycje.

Matka z dwójką dzieci. Jendego syna trzyma na rękach, drugi ich przytula

Podobną opinię na ten temat wyraził Deane Aikins. Nadzorował on badania nad żołnierzami walczącymi w Afganistanie oraz Iraku. Poszukiwał wówczas odpowiedzi na pytanie: „dlaczego niektórzy się załamują, a inni trzymają nerwy na wodzy”? Stwierdził on, że jest to, po prostu, kwestia przypadku. Jednocześnie podkreślił, że być może niektórzy posiadają pewien gen, który determinuje takie, a nie inne zachowanie. Zauważył on jednak, że większość tzw. bohaterów chętnie uciekłaby z pola walki, gdyby tylko miała taką możliwość. Heroizm określił więc jako „przypadkowe szczęście i wolę przetrwania”.

Coraz częściej badane jest również zjawisko „heroizmu codziennego”, obejmującego szeroki repertuar zachowań. Zdaniem Scotta Lilienfelda jego wyróżnikiem jest altruizm wobec osób obcych. Podobną opinię ma na ten temat Franco, który stwierdził, iż heroizm to rodzaj aktywności społecznej realizowanej na rzecz innych. Dotyczy to zarówno pojedynczych osób, większych grup, jak i całych społeczności. Podkreśla on jednak, że aktywność ta powinna wykraczać poza zakres obowiązków i być wykonywana ze świadomością ryzyka. Ważny jest tutaj brak zewnętrznych zysków, które mogłaby osiągnąć, w związku z poświęceniem, dana osoba.

Zdaniem Farleya, można wyróżnić mały heroizm (rozumiany jako dobroczynność) oraz duży heroizm (rozumiany np. jako ratowanie czyjegoś życia). Pierwszy rodzaj jest zdeterminowany osobowościowo, drugi natomiast – sytuacyjnie. Farley wymienił również pewne cechy osobowości, twierdząc, że im więcej ich występuje u danej osoby, tym większe prawdopodobieństwo zachowań heroicznych. Chodzi tu o takie przymioty, jak: odwaga, siła, skłonność do ryzyka, inteligencja, moralność, uczciwość, zdolność do wzbudzania podziwu i atencji oraz tzw. głębia bohatera. Brakuje jednak badań, które w jasny sposób wiązałyby wymienione cechy z heroizmem.

Heroizm a Projekt Bohaterskiej Wyobraźni

Wspomniany wcześniej Zimbardo zaczął prowadzić szerokie badania w dziedzinie psychologii bohaterstwa, której stał się propagatorem. Chodzi tu o Projekt Bohaterskiej Wyobraźni, który zakłada, że człowiek nosi w sobie potencjał do heroizmu, skłaniający go w różnych okolicznościach do najśmielszych zachowań i czynów.

Projekt rozpoczął się w 2010 r. i był skierowany głównie do młodych ludzi, którzy mieli skoncentrować na bohaterstwie dnia codziennego. Celem projektu było nauczenie ich,  jak kształtować w sobie postawę niezgody na zło oraz zachęcenie do podejmowania bohaterskich czynów na co dzień. Ważne było także to, aby zwiększać ich samoświadomość i refleksyjność, a także nauczyć radzenia sobie z efektem biernego widza. Obecnie projekt jest promowany i wdrażany w szkołach na całym świecie.

Zimbardo zaproponował redefinicję klasycznie ujmowanego pojęcia heroizmu. Matka Teresa, Nelson Mandela czy Martin Luther to przykłady herosów, które są – jego zdaniem – zbyt odległe dla współczesnego człowieka. Zdaniem psychologa, w świadomości globalnej należy zaszczepić pojęcie nowego bohaterstwa, które związane jest z tym stwierdzeniem:

Kobieta w czarnej koszuli trzyma się za głowę i zamyka oczy

„Banalność heroizmu sugeruje, że wszyscy potencjalnie jesteśmy bohaterami czekającymi w życiu na moment, gdy zrobimy coś heroicznego. Decyzja, by działać heroicznie jest wyborem, do którego wielu z nas jest powoływanych tylko w pewnych momentach życia. Ujmujemy heroizm jako uniwersalny atrybut ludzkiej istoty, nie zaś jako rzadką cechę kilku zaledwie wybrańców. W ten sposób heroizm staje się czymś, co potencjalnie leży w zasięgu możliwości każdego człowieka, być może skłaniając większość z nas, by odpowiedzieć na to wyzwanie”.

Czynnikiem, który zachęca do bohaterskiego działania, ma być – zdaniem Zimbardo – heroiczna wyobraźnia. Związana jest ona z umiejętnością wyobrażania siebie w trudnych okolicznościach, zmagania się z różnymi problemami, obmyślania różnych aktywności (które mogłyby przyczynić się do zwalczenia tych problemów) oraz przewidywania ich skutków. To z kolei umożliwiłoby jednostce przygotowanie się do działania w sytuacjach, w której heroizm jest wymagany.

 

Źródła:

  1. D. Wyspiański, Heroizm dnia codziennego według Philipa Zimbardo, „Charaktery” (Kielce) 2015, nr 11, s. 22.
  2. Wielki Słownik Języka Polskiego dostępny na wsjp.pl, dostęp na 25.03.2021 r.

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Psycholożka Małgorzata Pawlińska

„Dziś wrażliwość kojarzy się ze słabością. Tymczasem dawniej u boku dobrego władcy często stał wysoko wrażliwy doradca” – mówi Małgorzata Pawlińska

Czy da się być cały czas w dobrej formie?

Wykreśl ze swojego słownika wyrażenie "Uśmiechnij się". "Uśmiech nie jest lekiem na smutki i nie leczy z depresji"

Wykreśl ze swojego słownika zdanie „Uśmiechnij się”. „Uśmiech nie jest lekiem na smutki i nie leczy z depresji”

Stres mniejszościowy powoduje, że osoby LGBTQ+ się izolują, ukrywają swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową – pisze psycholożka Anna Cyklińska

Barbara Pasek: Nie jestem odbiorcą dnia, tylko jego twórcą

Agata Dorożuk, psycholożka i psychoterapeutka

„Granica między żartem a bierną agresją jest bardzo cienka” – ostrzega Agata Dorożuk, psycholożka i psychoterapeutka

„Leniwe i niepokorne żony są pożądane w dzisiejszych czasach. To one przebiją sufity dla naszych córek” – uważa Małgorzata Gilmajster, psycholożka i mediatorka

Urszula Dąbrowska/ fot. M. Dąbrowski)

„Największy lęk pandemii? To, że się skończy”. Jak introwertycy wracają do życia po izolacji?

Co widzimy w lustrze? Porównujemy, jak oceniają siebie kobiety i mężczyźni

„Konsekwencje pracoholizmu to wyczerpanie fizyczne i emocjonalne”. Kiedy za bardzo kochasz swoją pracę?

Kolczyk w języku – rodzaje piercingu, gojenie, powikłania

„Chłopaki nie płaczą”? Wyjaśniamy, dlaczego już nikt nigdy nie powinien tak mówić

Nie wypada? A właśnie że wypada!

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

Przemek Kleniewski

Przemek Kleniewski: Odpowiadają wprost, że nie widzą już sensu istnienia, że nic ich nie cieszy, porzucili dawne pasje

kobieta w maseczce w czasie pandemii

„Gdy mamy społeczeństwo o tak wyraźnie zaznaczających się nierównościach, naturalne jest to, że ludzie zaczynają się wkurzać” – twierdzi dr Mikołaj Ratajczak

Dlaczego poniedziałki są takie ciężkie? Wyjaśnia psycholożka dr Milena Marczak

Dlaczego poniedziałki są takie ciężkie? Wyjaśnia psycholożka dr Milena Marczak

Kobieta siedzi na pomoście

Warsztaty milczenia. Kasia Bem tłumaczy, jak działa potęga ciszy

Rozmawiasz? Nie przerywaj, nie kończ czyjejś myśli i nie mów za innych

Percy Cerutty/fot. James Brian De Largie McArdle/Wikimedia Commons

Percy Cerutty – pionier CrossFitu

Dorota Proba: Często tworzymy sobie nieprawdziwy obraz tego, kim jesteśmy, kim jest nasz partner i jaką parą jesteśmy. Te pytania potrafią nas wybić z ugruntowanego przekonania

Racjonalna ignorancja – czym jest? Kto to jest ignorant?

Oto zdania, które skutecznie demotywują. Kiedy padają, z dyskusji robi się klasyczna „pyskusja”

Dziewczyna przed komputerem

Myślami ciągle w pracy? O tym jak nie popaść w uzależnienie, porozmawialiśmy z psychologiem Pawłem Dukaczewskim

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Intymne dolegliwości rowerzystek. Sprawdź, jak zadbać o siebie w trakcie rowerowych wojaży

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

brzuszki na piłce

Sposób na bolące lędźwie. Jak sobie ulżyć?

Odczuwasz lęk i niepokój, choć nic złego się nie dzieje? Sprawdź, co może ci dolegać