Przejdź do treści

HELLO PIONIERKI: Jak Izabela Wolfram została Bożymirem II, by organizować opiekę medyczną dla jeńców i uciekinierów z powstańczej Warszawy

Izabela Wolfram
Izabela Wolfram / ilustracja Joanna Zduniak
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Zajmowała się wszystkim – leczyła, zdobywała leki i środki opatrunkowe, ale także szkoliła służby medyczne. Brała udział w przygotowaniach powstańczej służby zdrowia i ratowała życie rannym w Dulagu 121 – niemieckim obozie przejściowym. Wspominamy zasłużoną dla pruszkowskiej służby zdrowia Izabelę Wolfram.

 

Urodziła się w 1903 roku w warszawskiej rodzinie lekarskiej. Dyplom lekarza uzyskała w 1929 roku i od razu podjęła pracę w szpitalu w Pruszkowie. Wojenne szlify zdobywała już w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku, kiedy do szpitala w Pruszkowie zaczęli trafiać ranni w bitwach pod Brwinowem i Ożarowem. Bez leków i środków opatrunkowych, z uszczuplonym personelem, przeprowadzała ratujące życie, skomplikowane operacje.

„Cały szpital spoczywał na jej barkach, musiała troszczyć się o aprowizację i o leki, spełniając jednocześnie pracę lekarza. Nie będąc chirurgiem, amputowała ręce i nogi rannym żołnierzom, ratując im w ten sposób życie” – wspominała pacjentka, a od 1940 roku współpracowniczka dr Wolfram, pielęgniarka Danuta Chrząstowska. Lekarka nie opuszczała szpitala, pracowała przez całą dobę, a niedługie chwile odpoczynku spędzała w swoim gabinecie, gdzie wstawiono dla niej szpitalne łóżko i szafę.

W 1940 roku włączyła się w działania konspiracyjne, pełniąc funkcję zastępczyni lekarza pułkowego VI Rejonu AK „Helenów”. Przyjęła pseudonim „Bożymir II”, a jej przełożonym był dr Kazimierz Szupryczyński, ps. „Bożymir I”: „Na wiosnę zaistniała potrzeba posiadania dublera, który by w razie mojej wpadki, prowadził sprawy medyczno-sanitarne naszej jednostki. Dubler powinien znać wszystkie sprawy prowadzone przeze mnie, powiązania konspiracyjne i być równocześnie niepozornym, nierzucającym się w oczy. Idealnym człowiekiem do tej funkcji była dr Iza, która przyjęła po zaprzysiężeniu mój pseudonim z dodatkiem II (Bożymir II)” – pisał w swoich wspomnieniach.

Anna Tomaszewicz-Dobrska/grafika: Joanna Zduniak

Dr Wolfram doskonale godziła obowiązki szpitalne z działalnością konspiracyjną: „Podziwiałam jej postawę: opanowanie, łagodność, wyrozumiałość, trzeźwość umysłu, szybką reakcję. Nigdy nie zapomniała o Bogu. Jej każdy dzień to msza św. i Komunia św. Potrafiła się znaleźć w każdej trudnej sytuacji” – wspominała Danuta Chrząstowska.

Dr Izabela zajmowała się wszystkim – leczyła, organizowała leki i środki opatrunkowe, ale także szkoliła służby medyczne. W 1944 r. dołączyła do Wojskowej Służby Kobiet, by przygotowywać powstańczą służbę zdrowia.

W czasie powstania warszawskiego w Pruszkowie powstał Dulag 121 – niemiecki obóz przejściowy, gdzie trafiali jeńcy i mieszkańcy Warszawy wypędzeni podczas walk. Jak się ocenia, przez trzy miesiące przez obóz zlokalizowany na terenie dawnych warsztatów kolejowych, przewinęło się ponad 650 tys. warszawiaków. Wygłodzeni, zmęczeni, bardzo często ranni i chorzy przebywali tam w tragicznych warunkach zdani na decyzję Niemców o ich dalszym losie – podejrzanych o udział w powstaniu rozstrzeliwano lub wysyłano do obozów koncentracyjnych, a osoby zdolne do pracy wysyłano na roboty do Niemiec. Przez Pruszków przetaczała się także fala cywilnych uciekinierów, którzy znajdowali miejsce w prywatnych mieszkaniach: „Były dni, że trzeba było żywić kilkadziesiąt osób. Jak to się działo, że nikt nie odszedł wtedy głodny i skąd brały się na to pieniądze – nikt się nie zastanawiał. Ludzie przychodzili i szli szukać dalej schronienia, bo mieszkania pełne były przygarniętych” – wspominała Krystyna Zaborska, jedna ze współpracowniczek dr Izabeli Wolfram.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł

Pruszkowscy lekarze stanęli przed zadaniem zorganizowania służby medycznej dla coraz większej liczby rannych. Dr Iza rozpoczęła pracę w obozie już 6 sierpnia 1944 roku, w pierwszym dniu jego działania. Dzięki specjalnym przepustkom grupa lekarsko-pielęgniarska pod kierownictwem dr Wolfram mogła swobodnie odwiedzać obóz jeniecki. „W hali II urządzono izbę lekarską z obozowym szpitalem, gdzie łóżka zastępowały naprędce zbite prycze. Wyznaczono lekarzy na każdą halę. Personel pruszkowski uzupełniano lekarzami i sanitariuszkami przybywającymi do Dulagu z Warszawy. Łącznie w obozie pracowało kilkudziesięciu lekarzy i ok. 300 sanitariuszek” – podsumowano w opracowaniach historycznych.

Dr Wolfram, kiedy tylko mogła, umieszczała chorych w szpitalu, a kiedy ten był przepełniony, w szpitalach polowych organizowanych w prywatnych mieszkaniach. Dzięki niej wiele osób uniknęło śmierci.

Po zakończeniu wojny pozostała w Pruszkowie, pracując jako ginekolożka w przychodni i szpitalu. Była uwielbiana przez ciężarne, otaczała je szczególną troską. Zmarła latem 1955 roku. Za działalność wojenną została uhonorowana Srebrnym Krzyżem Zasługi i Warszawskim Krzyżem Powstańczym. W Pruszkowie uczczono jej pamięć, nadając jednej z ulic jej imię.

Korzystałam z opracowania Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Swiatłana Cichanouska. Pierwszą wojnę stoczyła o zdrowie syna, drugą wypowiedziała białoruskiemu reżimowi

„Starzenie się jest cholernie seksowne”. Julia Fox wypowiada wojnę koncernom sprzedającym „przeciwstarzeniowe” kosmetyki

Stadion w Katarze

„Śmierć tysięcy pracowników dalej pozostaje bez śledztwa”. Co trzeba wiedzieć o Mistrzostwach Świata w Katarze?

Anne Hathaway

Anne Hathaway do przywódców najbogatszych państw świata: Wykorzystujemy kobiety. Musimy przestać karać je za troskę

„Nie ma rozmowy o dojrzałej kobiecości bez zastanowienia się nad tym, jaką się było dziewczynką” – mówi Sylwia Szwed z „Kosmosu dla dziewczynek”

"Będziesz kim zechcesz, bo możesz żyć jak chcesz". Nowa kampania biżuterii Yes po raz kolejny wzrusza i skłania do refleksji / screen YouTube

„Będziesz, kim zechcesz, bo możesz żyć, jak chcesz”. Nowa kampania biżuterii Yes po raz kolejny wzrusza i skłania do refleksji

Alanis Morissette ostro o branży muzycznej, która dyskryminuje kobiety. W proteście nie pojawiła się na ważnej ceremonii

Aga Wojciechowska: Kobietom jest znacznie trudniej w zawodzie strażaka, ale to nie oznacza, że są dyskryminowane

Nastolatek

Syn opowiedział o „zabawie” z kolegami. Jak rodzice powinni zareagować, tłumaczy edukatorka seksualna

Kadr z serilau chirurdzy /fot. abc.com

„To są takie kobiety, których nie lubimy”. Jak być albo nie być „Chirurgów” zawisło na włosku przez lożę starszych mężczyzn

„Równie dobrze” – nowa kampania Centrum Praw Kobiet obnaża stereotypy, które krzywdzą matki i ojców

Kobieta w ciąży leży na tapczanie

„Kobiety w ciąży zażywają leki, po cichu tracą swoje dzieci w okropnym bólu, przechodzą nieludzko bolące procedury (…) Ciąża może boleć i nie musicie się tego wstydzić” – apeluje Elwira Rutkowska

Katarzyna Kowalska

Kasia Kowalska wyznała, że partner namawiał ją do aborcji. „Musiałam ukrywać ciążę”

Aktywistki Aborcji Bez Granic

Tysiące Polek usunęły ciąże dzięki Aborcji Bez Granic. Aktywistki pokazały miażdżące statystyki

Elnaz Rekabi

Odnalazła się irańska zawodniczka, która wystartowała w mistrzostwach bez hidżabu. „Elnaz jesteś bohaterką”

Dr Agata Szade / fot. archiwum prywatne

Dr Agata Szade: „Jeśli chodzi o bycie kobietą-naukowcem, to myślę, że w Polsce naprawdę nie jest najgorzej”

„Hidżab to nie jest temat zastępczy. To jest symbol kontroli władzy. Kobiety otwarcie rzucają jej rękawicę” – rozmowa z Aleksandrą Chrobak o kobiecej rewolucji w Iranie

„Za kobiety, życie, wolność”. Młody muzyk z Iranu nagrał protest song. Teraz grożą mu surowe konsekwencje

Edyta Broda bezdzietnik.pl

„Strach przed samotnością to nie jest powód, żeby mieć dzieci” – mówi Edyta Broda, autorka bloga dla nie-rodziców

Pilotka LPR: Zdarzyło się, że pacjenci nie kryli obaw na mój widok, mówiąc: „O Boże! Pani będzie mnie wiozła?!”

Symbol emancypacji kobiet, walki o wolność i… technika rehabilitacji. Skąd się wziął światowy szał na jazdę na wrotkach?

Aborcja bez względu na stan cywilny. Mieszkanki Indii mówią o przełomie

Dziś jest najlepszy ostatni dzień, żebyś zaczęła zajmować się swoimi pieniędzmi

„Pieniądze można porównać do zakładania maseczki tlenowej w samolocie. Najpierw zakładasz ją sobie, potem dzieciom. Z finansami jest tak samo” – mówi Dominika Nawrocka, edukatorka finansowa

Chrissy Teigen

„Ona jest taką drama queen”, „Przestań już o tym mówić”. Chrissy Teigen spotkała się z hejtem po wyznaniu o aborcji. Modelka odpowiedziała

×