Przejdź do treści

Uważano, że macica to zwierzę wędrujące w ciele kobiety w poszukiwaniu męskiego nasienia. Jak kiedyś leczono duszność maciczną, czyli tzw. histerię

ilustracja: Joanna Zduniak źródło: Istock, Rawpixel, Wellcome Collection
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Kobiecej histerii przypisywano wszelkie możliwe objawy – od duszności i problemów ginekologicznych, po zakochanie, emocjonalność, gadatliwość, a nawet zamiłowanie do pisania. Przez wieki przyczyną histerii miała być wędrująca macica, a najlepszym lekarstwem na jej poskromienie – regularny seks. W naszym cyklu dziś opowieść o leczeniu histerii.

 

W starożytności uważano, że macica jest żywym i odrębnym organizmem mieszkającym w ciele kobiety. W Egipcie twierdzono, że jest to dwurożne zwierzę i, choć ma swoje stałe miejsce w dole brzucha, z wielu różnych powodów wędruje po ciele kobiety, wywołując dolegliwości. Co „zmuszało” macicę do wędrówki? Starożytni medycy uważali, że przyczyną wędrowania był „głód”. By macica wróciła na swoje miejsce, należało ją zatem „wypłoszyć” – aplikując przykre zapachy przez nos (np. woń dymu spalonej wełny z siarką i lepikiem), a przyjemne w dole brzucha – lub też „nakarmić”.

Choć w liczącym sobie 2700 lat papirusie Ebersa nie wyjaśniono, co było przyczyną „głodu” macicy, jego następcy uważali, że wędrówki macicy są spowodowane poszukiwaniem przez nią wilgoci, którą mógł dostarczyć jej stosunek seksualny. Hipokrates uważał więc, że przyczyną histerii jest wędrująca, niezaspokojona seksualnie macica. W zależności od tego, gdzie się ulokowała, objawy histerii były inne.

Hipokratesowi zawdzięczamy pojęcie histerii (hysterikos) zwanej dusznością maciczną. Jak opisał w VII tomie „Dzieł wszystkich”, szukająca wilgoci macica uciska serce, płuca i przeponę, powodując charakterystyczne duszności, ale też zanik miesiączki. Hipokrates pozostawił wierny opis objawów histerii: „białka oczu wywracają się, kobieta staje się zimna, a nawet sina, ślina spływa jej do ust, przypomina epileptyczkę, zęby się jej zaciskają”. Hipokrates ordynował na histerię małżeństwo i regularny seks, a młodym dziewczętom – masturbację. Do opisywanych wówczas metod dochodziło także okadzanie zapachem palonych włosów i zgniecionych pluskiew.

Inaczej wędrowanie macicy tłumaczył rzymski lekarz Galen żyjący w II wieku n.e. Macica miała gromadzić wydzielinę podobną do męskiego nasienia, którą należało wydalić podczas seksu. Jeśli seksu nie było, macica wyruszała w drogę. Za czasów Galena histerię nazywano „chorobą wdowy”, uważając, że bez regularnego seksu nieuwolnione kobiece nasienie stanie się jadowite.

Wędrująca macica jako przyczyna kobiecej histerii miała się świetnie przez kolejne wieki. W czasach chrześcijaństwa teoria o seksualnych „potrzebach” macicy została jednak uznana za przestarzałą. Św. Augustyn i inni ojcowie Kościoła uważali, że za zaburzeniami ciała i duszy stały siły diabelskie. Uważano, że demony w szczególny sposób przyciągają osoby podatne na melancholię, zwłaszcza samotne kobiety. Na opętanie i czarną magię powszechnie stosowano modlitwy i egzorcyzmy.

W kolejnych latach było jeszcze wiele różnych koncepcji przyczyn wystąpienia histerii – od egoizmu, nadmiaru wrażeń, po porażki w życiu. Nie brakowało też teorii zadziwiających. Histeria miała być np. skutkiem gromadzenia się w głowie chorej czarnej żółci (melancholii) lub gnijącego nasienia. Na przełomie XVII i XVIII wieku, po odkryciu ciśnienia atmosferycznego, modna stała się teoria waporów, czyli oparów powstających w procesie fermentacji humorów, przemieszczających się w naczyniach krwionośnych lub wzdłuż nerwów. Wapory lotne były przyczyną epilepsji, gruczołowe – objawów trawiennych, śledzionowe – melancholii, a nasienne – histerii. Upuszczaniem „humorów” zajmował się m.in. sir Richard Blackmore, który ordynował kobietom leki powodujące „chlustające wymioty, niepohamowaną biegunkę i masywne krwawienie”. Za najlepsze lekarstwo na uwalnianie nadmiaru płynów uważano małżeństwo.

W kolejnych stuleciach kobiecej histerii przypisywano wszystkie możliwe objawy – od duszności i problemów ginekologicznych, po stan zakochania, emocjonalność, a nawet gadatliwość czy zamiłowanie do pisania. Najważniejsze wówczas autorytety medyczne jednym tchem wymieniały: duszność, szybki puls, czysty (jasny) mocz, majaczenie, ziewanie, ból w klatce piersiowej, łzy i śmiech. Kobiecą histerię leczono hipnozą, terapią psychosomatyczną, a nawet… ręczną stymulacją pochwy! To z tamtych czasów pochodzi podobno koncepcja wibratora, który miał zastąpić rękę lekarza podczas tego „zabiegu”. Choć teoria ta doczekała się wielu odniesień w literaturze i filmie, najprawdopodobniej wibrator był po prostu nieerotycznym masażerem i służył do masowania różnych innych miejsc na ciele.

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł

Kiedy w XIX wieku przyczyn histerii zaczęto wreszcie szukać w mózgu, pozostawiając macicę w spokoju, choroba ta, z powodu różnorodnych objawów i trudności definicyjnych, była podobno tak rozpowszechniona, że diagnozowano ją nawet u co czwartej Europejki! W paryskim szpitalu Salpêtrière powstało centrum badań nad histerią, a doktor Jean-Martin Charcot, w ramach badań naukowych, organizował specjalne pokazy i sesje fotograficzne. Chore specjalnie charakteryzowano, a objawy choroby wywoływano podczas hipnozy. Spektakle „poskramiania histerii” były bardzo modne i popularne, a bohaterki najbardziej widowiskowych pokazów zdobywały sławę i uznanie publiczności.

W atmosferze sensacji i widowiska paryskiego szpitala Salpêtrière powstała teoria psychoanalizy. Jej twórca, Zygmunt Freud, był częstym gościem centrum badań nad histerią. Był zafascynowany tą chorobą i poszukiwał sposobów diagnozowania i leczenia tych zaburzeń. Uważał, że histeria ma podłoże psychiczne, a nie fizjologiczne, i wiązał ją z przeżyciami z dzieciństwa o charakterze seksualnym. Nic dziwnego, że terapia zalecana w psychoanalizie była dokładnie taka sama, jak wieki wcześniej – znaleźć męża, uprawiać seks i zaspokoić w ten sposób brak penisa.

Na początku XX wieku mówi się już raczej o psychonerwicach, a nie histerii. Problem jednak wraca w czasie I wojny światowej i ma związek nie tylko z nerwicami wojennymi, ale także następstwami epidemii zapalenia mózgu w latach 1916-1917. Występujące w chorobie zaburzenia – konwulsje, manieryzm i duszności dawniej uważano za objawy histeryczne.

Obecnie słowo histeria nie jest oficjalnie terminem medycznym, a zespół zaburzeń przypisywanych kiedyś histerii wchodzi w skład chorób psychosomatycznych. W praktyce lekarskiej stosowany jest termin osobowość histeryczna w odniesieniu do dziecięcego infantylizmu, psychicznego wycofania i potrzeby zwrócenia na siebie uwagi dorosłych, skłonności do mitomanii i konfabulacji. W nurcie feministycznym uważa się, że lekarze-mężczyźni nazywali histerią wszystko to, czego nie umieli u kobiet okiełznać i podporządkować.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

8 błędów, które popełniamy tylko w ciągu jednej godziny

Kobieta trzyma pigułkę w dłoni

Nowy Jork zapewni kobietom darmowe pigułki aborcyjne! Będą dostępne w miejskich klinikach zdrowia seksualnego

Izabela Pajor

„My, dojrzałe kobiety, zaczynamy budzić się do życia. Nasza siwa rewolucja dopiero nadchodzi!” – mówi Izabela Pajor

Polki nie chcą mieć dzieci. Coraz mniej z nas jest gotowych na potomstwo – wynika z badania CBOS

Katarzyna Nosowska

Katarzyna Nosowska odniosła się do swoich słów o feminatywach. „Chciałabym, żebyśmy poszli dalej”

Kobiety w hidżabach

W Afganistanie zakazano kobietom wstępu na uniwersytety. Koszmar Afganek się spełnia

Grać jak dziewczyna? To dawać z siebie wszystko. Rozmowa z Aleksandrą Rompą (Sikorą), byłą piłkarką, zawodniczką m.in. Juventusu i 79-krotną reprezentantką Polski

91-latka brawurowo udaremniła napad na bank. Teraz otrzymała podziękowania od policji

Kate Winslet

Kate Winslet o starzeniu się: „W dojrzałym wieku stajemy się bardziej kobiece, silniejsze i seksowne”

„Jeśli potrzebujesz wsparcia, bo np. jesteś w przemocowym związku, to nie znaczy, że tutaj rozwiążesz ten problem. Kręgi nie są terapią” – tłumaczą liderki Kręgu Kobiet Warszawa. Czym więc są?

Anne Hathaway

Anne Hathaway do przywódców najbogatszych państw świata: Wykorzystujemy kobiety. Musimy przestać karać je za troskę

Przy dobrej pogodzie i o wschodzie księżyca. Jak leczono kobiety upustami krwi

Kadr z serilau chirurdzy /fot. abc.com

„To są takie kobiety, których nie lubimy”. Jak być albo nie być „Chirurgów” zawisło na włosku przez lożę starszych mężczyzn

Kobiety wracające z rosyjskiej niewoli

„Bili dziewczyny, razili je prądem, uderzali młotkami”. Drastyczny opis tortur, jakim Rosjanie poddają Ukrainki

„Równie dobrze” – nowa kampania Centrum Praw Kobiet obnaża stereotypy, które krzywdzą matki i ojców

Kobieta w ciąży leży na tapczanie

„Kobiety w ciąży zażywają leki, po cichu tracą swoje dzieci w okropnym bólu, przechodzą nieludzko bolące procedury (…) Ciąża może boleć i nie musicie się tego wstydzić” – apeluje Elwira Rutkowska

Aktywistki Aborcji Bez Granic

Tysiące Polek usunęły ciąże dzięki Aborcji Bez Granic. Aktywistki pokazały miażdżące statystyki

Sydney Sweeney

Sydney Sweeney o nadmiernej seksualizacji: „To, co zostało powiedziane o Cassie w 'Euforii’, publiczność zdecydowała się zrobić ze mną w prawdziwym życiu”

W tym roku literacki Nobel należy do kobiety. Otrzymała go Annie Ernaux, francuska pisarka

W irańskich manifestacjach zginęło już ponad 50 osób, znacznie więcej jest rannych. To zdjęcie obrazuje skalę przemocy

Irański prezydent Ebrahim Raisi nie zgodził się na wywiad z dziennikarką CNN. Powód? Nie chciała założyć chusty na głowę

Irański prezydent Ebrahim Raisi nie zgodził się na wywiad z dziennikarką CNN. Powód? Nie chciała założyć chusty na głowę

"Nie bójcie się potwora gender!" - apeluje Dominik Haak i wyjaśnia, co właściwie oznacza to słowo

„Nie bójcie się potwora gender!” – apeluje Dominik Haak i wyjaśnia, co właściwie oznacza to słowo

Chrissy Teigen

„Ona jest taką drama queen”, „Przestań już o tym mówić”. Chrissy Teigen spotkała się z hejtem po wyznaniu o aborcji. Modelka odpowiedziała

Agata Sawicka

„Wędrująca suknia ślubna” Agaty z Life On Wheelz. To piękny przykład siostrzeństwa

×