Przejdź do treści

Emocje – czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić

dwie kobiety na plaży
Emocje - czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić/Pexels
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Lekarz miał 6,5 minuty na przyjęcie jednego pacjenta. „Doniosłem sam na siebie”
Ciężko ustać ci w tej pozycji? Naukowcy mówią, o czym może to świadczyć
Pijesz kawę przed pójściem na zakupy? Wydasz i kupisz więcej
Siostra Bożenna dotkliwie o diecie szpitalnej: „Stan odżywienia 70 proc. pacjentów ulega pogorszeniu podczas hospitalizacji”
„Potrzebujemy więcej zieleni. To nie jest już kwestia estetyki, a najlepszy sposób na ochronę przed katastrofalnymi skutkami upałów” – apeluje ekoaktywistka Paulina Górska

Pomimo, że emocje należą do fundamentalnej podstawy w funkcjonowaniu ludzi, do tej pory nie ma ogólnie przyjętego konsensusu na temat tego, ile rodzajów emocji istnieje, jakie dokładnie pełnią role, skąd się wzięły i do czego tak na prawdę służą.

 

Co to są emocje?

Emocja jest złożonym stanem psychicznym, który obejmuje trzy odrębne elementy: subiektywne doświadczenie, reakcję fizjologiczną oraz reakcję behawioralną lub ekspresyjną. Nie jest to jednak ogólnie przyjęta definicja – różni filozofowie i naukowcy przyjmowali często skrajnie różne podejście do emocji na przestrzeni wieków.

Oprócz próby zdefiniowania, czym są emocje, badacze próbowali także zidentyfikować i sklasyfikować różne ich typy. Jeśli chodzi o rodzaje emocji to:

  • W 1972 roku psycholog Paul Eckman zasugerował, że istnieje sześć podstawowych emocji, które są uniwersalne w kulturach ludzkich: strach, wstręt, złość, zaskoczenie, szczęście i smutek.
  • W latach osiemdziesiątych Robert Plutchik wprowadził inny system klasyfikacji, zwany „kołem emocji”. Model ten pokazał, jak różne emocje można łączyć lub mieszać ze sobą, podobnie jak artysta miesza kolory podstawowe, aby uzyskać pochodne.
  • W 1999 roku Eckman rozszerzył swoją listę o szereg innych emocji, w tym zażenowanie, podniecenie, pogardę, wstyd, dumę, satysfakcję i rozbawienie.

Plutchik zaproponował osiem głównych wymiarów emocjonalnych: szczęście vs. smutek, złość vs. strach, zaufanie vs. wstręt i zaskoczenie vs. oczekiwanie. Te emocje można następnie połączyć, aby stworzyć inne (takie jak szczęście + oczekiwanie = podniecenie).

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł
Kobieta trzyma przed sobą czerwoną folię

Z czego składają się emocje?

Subiektywne doświadczenie

Chociaż eksperci uważają, że istnieje wiele podstawowych uniwersalnych emocji, których doświadczają ludzie na całym świecie, niezależnie od pochodzenia czy kultury, naukowcy uważają również, że doświadczanie emocji może być subiektywne. Chociaż istnieje wiele określeń na emocje, takie jak „zły”, „smutny” lub „szczęśliwy”, to własne doświadczenie tych emocji są znacznie bardziej wielowymiarowe, a więc subiektywne.

Nie zawsze też doświadcza się czystych form każdej emocji. Mieszane lub stonowane emocje związane z różnymi wydarzeniami lub sytuacjami są powszechne. W obliczu rozpoczęcia nowej pracy można czuć się zarówno podekscytowanym, jak i zdenerwowanym. Ta sama sytuacja może też wzbudzić różne emocje w różnych ludziach, a nawet w tym samym człowieku, w zależności np. czy był wcześniej smutny czy zdenerwowany.

szczęśliwa para na łące

Odpowiedź fizjologiczna

Wiele fizjologicznych reakcji, których doświadcza się podczas emocji, takich jak spocone dłonie lub przyspieszone bicie serca, jest regulowanych przez współczulny układ nerwowy, gałąź autonomicznego układu nerwowego.

Autonomiczny układ nerwowy kontroluje mimowolne reakcje organizmu, takie jak przepływ krwi i trawienie. Współczulny układ nerwowy jest odpowiedzialny za kontrolowanie reakcji organizmu. W obliczu zagrożenia te reakcje automatycznie przygotowują ciało do ucieczki przed niebezpieczeństwem lub stawienia czoła zagrożeniu. Podczas gdy wczesne badania fizjologii emocji skupiały się na tych odpowiedziach autonomicznych, nowsze badania skupiały się na roli mózgu w emocjach. Skany mózgu wykazały, że ciało migdałowate, część układu limbicznego, odgrywa ważną rolę w szczególności w emocjach i strachu.

Samo ciało migdałowate jest strukturą w kształcie migdała, która została powiązana ze stanami motywacyjnymi, takimi jak głód i pragnienie, a także pamięć i emocje. Naukowcy wykorzystali obrazowanie mózgu, aby wykazać, że kiedy ludziom pokazuje się groźne obrazy, aktywuje się ciało migdałowate. Wykazano również, że uszkodzenie ciała migdałowatego osłabia reakcję strachu.

Reakcja behawioralna

Reakcja behawioralna to każdy wyraz emocji, którym nie kieruje autonomiczny układ nerwowy.

Badania sugerują, że wiele zachowań jest uniwersalnych, takich jak uśmiech wskazujący na szczęście lub płaczy wskazujący na smutek. Normy społeczno-kulturowe również odgrywają rolę w sposobie wyrażania i interpretowania emocji.

Na przykład w Japonii ludzie mają tendencję do maskowania strachu lub obrzydzenia, gdy w pobliżu obecna jest osoba będąca autorytetem. Podobnie kultury zachodnie są bardziej skłonne do wyrażania negatywnych emocji zarówno, gdy osoba jest sama, jak i w obecności innych, podczas gdy kultury wschodnie, są bardziej skłonne do wyrażania ich w samotności.

"Jedzenie jest jak plaster na trudne emocje i jednocześnie jest najczęściej nadużywanym środkiem uspokajającym"

Emocje podstawowe

Podjętych zostało wiele prób klasyfikacji emocji, ale żadna nie została powszechnie zaakceptowana. Paul Ekman wymienia sześć podstawowych emocji, wyrażanych przez uniwersalne zmiany mimiki twarzy, ale różniące się pod względem treści. Lista emocji podstawowych to:

  • szczęście,
  • złość,
  • smutek,
  • zaskoczenie,
  • wstręt,
  • strach.

Ekman oddzielił specyficzne dla danej kultury emocje wyrażane mową ciała od uniwersalnych wyrażenia emocjonalnych. Emocje podstawowe mogą mieć różną intensywność. Intensywne emocje wybiórczo zmniejszają percepcję i zaburzają inne procesy poznawcze, takie jak logiczne myślenie. Intensywność emocjonalna różni się w zależności od osoby.

Inny podział podstawowych emocji przedstawia Robert Plutchik, Jego model jest podobny do modelu Ekmana, ale dodatkowo zawiera akceptację i oczekiwanie. Używając pojęcia podstawowych emocji, Pluchik zdefiniował emocje, które są najniżej w hierarchii i nie może być dalej podzielone na bardziej elementarne uczucia.

Czy można zarazić się emocjami?

Emocje dziecka

Kompetencje związane z emocjami różnią się w zależności od wieku. W różnych kulturach przejawiają się też w różny sposób. Kultura, w której dorastają dzieci, ma wpływ na intensywność i rodzaj wyrażanych emocji. W szczególności wyrażanie i rozumienie emocji może różnić się u dzieci w zależności od sposobu, w jaki dzieci są socjalizowane, obecności zabawek, bliskości z postaciami rodziców i kontekstów sytuacyjnych.

Nie wszystkie emocje pojawiają się w tym samym czasie. Emocje podstawowe pojawiają się w pierwszym roku, natomiast pozostałe zwykle pod koniec drugiego roku życia. Samoświadomość dzieci nabywają w wieku około dwóch lat, a zasady przekazywane przez otoczenie wpływają na samoświadome emocje, takie jak zakłopotanie.

Oprócz czynników środowiskowych na kompetencje emocjonalne wpływa również osobowość dziecka, w tym rozwój poznawczy, temperament i zachowania związane z podejściem/wycofaniem. Podejście odnosi się do zachowań i mimiki, które kierują dziecko w stronę bodźców. Wycofanie odnosi się do zachowań, które odciągają dziecko od bodźców. Emocje związane z podejściem (tj. zainteresowanie, uśmiech, radość i złość) są związane z pozytywnymi aspektami rozwoju, takimi jak wysiłek w przypadku napotkania niewielkich trudności i rozwijają kompetencje emocjonalne u dzieci. Z kolei wyrażanie emocji związanych z wycofaniem (tj. smutku i strachu), w obliczu negatywnych wydarzeń, jest zazwyczaj odpowiedzią na negatywne bodźce, których dziecko nie może kontrolować (np. głośny, nieprzyjemny dźwięk).

Emocje odgrywają ważną rolę w początkach psychopatologii w dzieciństwie. Dzieci z historią negatywnych doświadczeń społecznych, takich jak maltretowanie, mają tendencję do nadmiernej czujności w przypadku rozpoznania zagrożenia. W związku z tym przejawiają lęk oraz zachowania agresywne jako sposób samoobrony.

Funkcje emocji

Emocje pomagają działać szybko z minimalną świadomością

Emocje to systemy szybkiego przetwarzania informacji, które pomagają działać przy minimalnej świadomej interwencji poznawczej. Gdyby ludzie nie mieli emocji, nie mogliby podejmować szybkich decyzji dotyczących tego, czy zaatakować, bronić się, uciekać, opiekować się innymi.

Na przykład zjedzenie zepsutego pożywienia ma negatywne konsekwencje dla zdrowia człowieka. Emocja wstrętu pomaga jednak natychmiast podjąć działanie. Ta reakcja ma charakter adaptacyjny, ponieważ ostatecznie pomaga w przetrwaniu i pozwala działać natychmiast, bez większego zastanowienia.

Emocje przygotowują ciało do natychmiastowego działania

Emocje przygotowują do reakcji. Wyzwolone emocje koordynują systemy, takie jak percepcja, uwaga, wnioskowanie, uczenie się, pamięć, wybór celu, priorytety motywacyjne, reakcje fizjologiczne, zachowania motoryczne i podejmowanie decyzji behawioralnych. Emocje jednocześnie aktywują pewne układy i dezaktywują inne, aby zapobiec chaosowi konkurencyjnych systemów działających w tym samym czasie, co pozwala na skoordynowane reakcje na bodźce środowiskowe. Na przykład, kiedy ktoś czuje strach, ciało chwilowo wyłącza niepotrzebne procesy trawienne, co powoduje zmniejszenie ilości śliny (suchość w ustach); pole widzenia rozszerza się; przygotowując organizm do ucieczki.

Emocje wpływają na myśli

Emocje są również powiązane z myślami i wspomnieniami. Wspomnienia to nie tylko fakty zakodowane w mózgu; są one zabarwione emocjami odczuwanymi w stosunku do wspomnienia. Emocje służą jako uczuciowa podstawa wielu postaw, wartości i przekonań, które ludzie mają na temat świata.

Emocje motywują przyszłe zachowania

Ponieważ emocje przygotowują organizm do natychmiastowego działania, wpływają na myśli i dają się odczuć, są ważnymi motywatorami przyszłych zachowań. Większość ludzi stara się doświadczyć uczucia satysfakcji, radości, dumy lub triumfu ze swoich osiągnięć. Jednocześnie unika się silnych negatywnych uczuć, które wiążą się z dyskomfortem.

Interpersonalne funkcje emocji

Emocje mogą działać jako sygnały dla naszych przyjaciół i partnerów, przekazując informacje o jakości relacji. Są wyrażane zarówno werbalnie za pomocą słów, jak i niewerbalnie poprzez mimikę twarzy, głosy, gesty, pozycje ciała i ruchy. Ludzie nieustannie wyrażają emocje podczas interakcji z innymi, a inni mogą rzetelnie ocenić te wyrażenia emocjonalne; w ten sposób emocje mają wartość sygnalizacyjną dla innych i wpływają na innych oraz interakcje społeczne.

Kobieta leży na podłodze

Wyrażenia emocjonalne ułatwiają wywołanie określonych zachowań u innych

Ponieważ emocje są uniwersalnym sygnałem społecznym, zawierają one nie tylko znaczenie dotyczące stanu psychicznego osoby wyrażającej ekspresję, ale także intencji i późniejszego zachowania tej osoby. Ta informacja wpływa na to, co prawdopodobnie zrobi postrzegający. Na przykład ludzie obserwujący przerażone twarze są bardziej skłonni do wywoływania zachowań związanych z podejściem do innej osoby, podczas gdy ci, którzy obserwują gniewne twarze, częściej angażują zachowania związane z unikaniem.

Jak radzić sobie z emocjami?

Hamowanie emocji można podzielić na prawidłowe i patologiczne. Prawidłowe hamowanie emocji następuje, gdy emocje stają się problemem mogącym rzutować na życie danej osoby lub jej związki z innymi. Nieprawidłowe emocje to na przykład nadmierna agresja czy zaburzenia lękowe. Odwrotną sytuacją jest hamowanie uczuć, które są uważane za prawidłowe, np. problemy z przywiązaniem się, z wyrażaniem smutku, strachu w sytuacjach, w której te emocje powinny znaleźć ujście.

Jak panować nad emocjami? W przypadku zaburzeń chorobowych związanych bezpośrednio z emocjami, np. zaburzeń lękowych, odpowiednim krokiem jest podjęcie farmakoterapii lub/oraz psychoterapii.

 


Źródła:

  1. Ekman, P. (1999). „Basic Emotions”. In: T. Dalgleish and M. Power (Eds.). Handbook of Cognition and Emotion. John Wiley & Sons Ltd, Sussex, UK:.
  2. LeDoux, J.E. (1986). The neurobiology of emotion. Chap. 15 in J.E. LeDoux & W. Hirst (Eds.) Mind and Brain: dialogues in cognitive neuroscience. New York: Cambridge.
  3. Scherer, K (2005). „What are emotions and how can they be measured?” (PDF). Social Science Information. 44 (4): 695–729.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„Moja definicja la dolce vita? Aby osiągnąć swój cel, warto się napracować”. O życiu i pracy w Toskanii mówi Danusia Indyk

„W ustawieniach Hellingera chodzi o udrożnienie często zablokowanego przepływu miłości” /fot. Pexels

„W ustawieniach Hellingera chodzi o udrożnienie często zablokowanego przepływu miłości”. O kontrowersyjnej metodzie pracy z emocjami

Paulina Holtz: „Daję moim córkom szansę, aby same ogarnęły swoje życie”

Wydaje ci się, że wszyscy widzą twój stres? Psycholożka wyjaśnia, na czym pole iluzja przejrzystości

Wydaje ci się, że wszyscy widzą twój stres i lęk? Psycholożka wyjaśnia, na czym polega iluzja przejrzystości

„Divorce party może być jak publiczny spektakl mający na celu 'odczarowanie’ sytuacji społecznie uznawanej za porażkę”. O tym, czy rozwód zawsze musi oznaczać traumę, mówi socjolog prof. Mariola Bieńko

Kobieta

Jesteś wkurzona, a żal ci ładnych talerzy? Kasia Bem radzi, jak skutecznie rozładować złość

Kobieta nad wodą

Nie radząc sobie z gniewem, szkodzisz zdrowiu. Do wyjścia z gniewu potrzebnych jest 5 kroków

Kobieta stoi na łące. Ręce trzyma w górze

Zachwyć się tym, co jest teraz. Potrafisz to zrobić? Kasia Bem uważa, że to proste

6 nawyków szczęśliwych ludzi. Na liście nie znajdziesz spełniania swoich zachcianek!

Kobieta ćwiczy

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Aleksytymia - czym jest? / pexels

Masz trudność z nazywaniem i identyfikowaniem emocji? Jak 10 proc. populacji, możesz być aleksytymikiem

„Teraz bawią nas memy, ale zaraz może pojawić się potrzeba obśmiania sacrum. I na to nie ma mojej zgody”. Jak językowo oswajamy wojnę, mówi językoznawczyni Małgorzata Majewska

„Saszeńka, nasz mały aniołek jest już w niebie!”. Wpis mamy chłopca, który zginął uciekając przed Rosjanami, rozdziera serce

Paulina Danielak / archiwum prywatne

Paulina Danielak: Kobiety często nie mają dostępu do złości. Pojawia się płacz, bo nikt nie uczył ich wcześniej, jak wyrażać złość

dr Ewa Jarcewska-Gerc /fot. archiwum prywatne

„Poczucie winy, które towarzyszy prokrastynacji, może albo nas pogrążyć w dalszym odkładaniu, albo w końcu zmotywować do zmiany” – mówi Ewa Jarczewska-Gerc

Anna Dymna podczas nagrania spektaklu „Pan Jowialski” / MWmedia

„Chciałabym jeszcze chwilę pożyć, bo wciąż mam dużo rzeczy do zrobienia”. Anna Dymna o problemach ze zdrowiem

„W domach, w których oszukiwanie jest mechanizmem obronnym, wychowujemy patologicznych kłamców”. O psychologii kłamstwa mówi Natalia Hofman

„Matczyna rana przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Ale można ją uzdrowić” – mówi Aneta Gajda-Boryczko, terapeutka

„Dzieci moich znajomych chciały się dowiedzieć, czym jest koktajl Mołotowa”. Jak rozmawiać z młodzieżą o wojnie, mówi Anna Alboth

Kobieta trenuje jogę

„Odpuść sobie”. Ale jak to zrobić? Kasia Bem zapewnia, że joga może w tym pomóc

Uzasadnienie emocjonalne - czym jest? / pexels

Po jednym złym dniu w pracy czujesz, że jesteś do niczego? Tak właśnie działa uzasadnienie emocjonalne

Kobieta

Kiedy czekamy na miłość, awans i lepszą wersję nas samych, wiele tracimy. Kasia Bem radzi, jak żyć tu i teraz

Malwina Angerman-Kowalska

„Nasze potrzeby wynikają z talentów. Test Gallupa® pomaga je ujawnić i przestać od siebie uciekać” – mówi Malwina Angerman-Kowalska

Ewa Wojdyllo - Osiatynska

„Serce warto zarezerwować do odczuwania. Główna centrala zawiadowcza dotycząca jakości życia znajduje się w głowie” – mówi psycholog Ewa Woydyłło

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na jędrne piersi

Kobieta wąchająca kwiat

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Kobieta ćwiczy

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

Kobieta w stroju fitness

Oponka na brzuchu. Jak zredukować ten problem?

Kobieta ćwiczy

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Intymne dolegliwości rowerzystek. Sprawdź, jak zadbać o siebie w trakcie rowerowych wojaży

para na kanapie

Czy można być niewiernym… genetycznie? Rozwiewamy wątpliwości

Jak dbać o nogi w podróży?

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Kasia Bigos trenerka

Ćwiczenia z hantlami – wypracuj smukłe ramiona

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

Ty zawsze w trzech swetrach, a dalej ci zimno? Oto kilka możliwych przyczyn

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

×