Przejdź do treści

Emocje – czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić

dwie kobiety na plaży
Emocje - czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić/Pexels
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Aranda de Duero
Hiszpańskie miasto obwieszcza, że jest pierwszym, które pokonało pandemię COVID-19
Kobieta wyciera szklankę ścierką
Mama Chemik: bakterie, grzyby i wirusy kolonizują nasze gąbki w zastraszającym tempie, a my często nie jesteśmy tego nawet świadomi
pielęgniarka
Co zobaczysz, gdy wpiszesz słowo ‘pielęgniarka” w wyszukiwarkę grafiki Google? „Szału nie ma. Zaproszenie do burdelu” – kwituje Mateusz Sieradzan
szcześliwa dziewczyna w pandemii
Ludzie szczęśliwi chętniej stosują się do obostrzeń – wynika z analizy zachowań społecznych w pandemii
Dagmara Seliga
Dagmara Seliga: Syndrom oszusta częściej dotyka kobiety. Żyją w ciągłym lęku

Pomimo, że emocje należą do fundamentalnej podstawy w funkcjonowaniu ludzi, do tej pory nie ma ogólnie przyjętego konsensusu na temat tego, ile rodzajów emocji istnieje, jakie dokładnie pełnią role, skąd się wzięły i do czego tak na prawdę służą.

 

Co to są emocje?

Emocja jest złożonym stanem psychicznym, który obejmuje trzy odrębne elementy: subiektywne doświadczenie, reakcję fizjologiczną oraz reakcję behawioralną lub ekspresyjną. Nie jest to jednak ogólnie przyjęta definicja – różni filozofowie i naukowcy przyjmowali często skrajnie różne podejście do emocji na przestrzeni wieków.

Oprócz próby zdefiniowania, czym są emocje, badacze próbowali także zidentyfikować i sklasyfikować różne ich typy. Jeśli chodzi o rodzaje emocji to:

  • W 1972 roku psycholog Paul Eckman zasugerował, że istnieje sześć podstawowych emocji, które są uniwersalne w kulturach ludzkich: strach, wstręt, złość, zaskoczenie, szczęście i smutek.
  • W latach osiemdziesiątych Robert Plutchik wprowadził inny system klasyfikacji, zwany „kołem emocji”. Model ten pokazał, jak różne emocje można łączyć lub mieszać ze sobą, podobnie jak artysta miesza kolory podstawowe, aby uzyskać pochodne.
  • W 1999 roku Eckman rozszerzył swoją listę o szereg innych emocji, w tym zażenowanie, podniecenie, pogardę, wstyd, dumę, satysfakcję i rozbawienie.

Plutchik zaproponował osiem głównych wymiarów emocjonalnych: szczęście vs. smutek, złość vs. strach, zaufanie vs. wstręt i zaskoczenie vs. oczekiwanie. Te emocje można następnie połączyć, aby stworzyć inne (takie jak szczęście + oczekiwanie = podniecenie).

Kobieta trzyma przed sobą czerwoną folię

Z czego składają się emocje?

Subiektywne doświadczenie

Chociaż eksperci uważają, że istnieje wiele podstawowych uniwersalnych emocji, których doświadczają ludzie na całym świecie, niezależnie od pochodzenia czy kultury, naukowcy uważają również, że doświadczanie emocji może być subiektywne. Chociaż istnieje wiele określeń na emocje, takie jak „zły”, „smutny” lub „szczęśliwy”, to własne doświadczenie tych emocji są znacznie bardziej wielowymiarowe, a więc subiektywne.

Nie zawsze też doświadcza się czystych form każdej emocji. Mieszane lub stonowane emocje związane z różnymi wydarzeniami lub sytuacjami są powszechne. W obliczu rozpoczęcia nowej pracy można czuć się zarówno podekscytowanym, jak i zdenerwowanym. Ta sama sytuacja może też wzbudzić różne emocje w różnych ludziach, a nawet w tym samym człowieku, w zależności np. czy był wcześniej smutny czy zdenerwowany.

szczęśliwa para na łące

Odpowiedź fizjologiczna

Wiele fizjologicznych reakcji, których doświadcza się podczas emocji, takich jak spocone dłonie lub przyspieszone bicie serca, jest regulowanych przez współczulny układ nerwowy, gałąź autonomicznego układu nerwowego.

Autonomiczny układ nerwowy kontroluje mimowolne reakcje organizmu, takie jak przepływ krwi i trawienie. Współczulny układ nerwowy jest odpowiedzialny za kontrolowanie reakcji organizmu. W obliczu zagrożenia te reakcje automatycznie przygotowują ciało do ucieczki przed niebezpieczeństwem lub stawienia czoła zagrożeniu. Podczas gdy wczesne badania fizjologii emocji skupiały się na tych odpowiedziach autonomicznych, nowsze badania skupiały się na roli mózgu w emocjach. Skany mózgu wykazały, że ciało migdałowate, część układu limbicznego, odgrywa ważną rolę w szczególności w emocjach i strachu.

Samo ciało migdałowate jest strukturą w kształcie migdała, która została powiązana ze stanami motywacyjnymi, takimi jak głód i pragnienie, a także pamięć i emocje. Naukowcy wykorzystali obrazowanie mózgu, aby wykazać, że kiedy ludziom pokazuje się groźne obrazy, aktywuje się ciało migdałowate. Wykazano również, że uszkodzenie ciała migdałowatego osłabia reakcję strachu.

kobieta zamyślona patrzy przez okno

Reakcja behawioralna

Reakcja behawioralna to każdy wyraz emocji, którym nie kieruje autonomiczny układ nerwowy.

Badania sugerują, że wiele zachowań jest uniwersalnych, takich jak uśmiech wskazujący na szczęście lub płaczy wskazujący na smutek. Normy społeczno-kulturowe również odgrywają rolę w sposobie wyrażania i interpretowania emocji.

Na przykład w Japonii ludzie mają tendencję do maskowania strachu lub obrzydzenia, gdy w pobliżu obecna jest osoba będąca autorytetem. Podobnie kultury zachodnie są bardziej skłonne do wyrażania negatywnych emocji zarówno, gdy osoba jest sama, jak i w obecności innych, podczas gdy kultury wschodnie, są bardziej skłonne do wyrażania ich w samotności.

"Jedzenie jest jak plaster na trudne emocje i jednocześnie jest najczęściej nadużywanym środkiem uspokajającym"

Emocje podstawowe

Podjętych zostało wiele prób klasyfikacji emocji, ale żadna nie została powszechnie zaakceptowana. Paul Ekman wymienia sześć podstawowych emocji, wyrażanych przez uniwersalne zmiany mimiki twarzy, ale różniące się pod względem treści. Lista emocji podstawowych to:

  • szczęście,
  • złość,
  • smutek,
  • zaskoczenie,
  • wstręt,
  • strach.

Ekman oddzielił specyficzne dla danej kultury emocje wyrażane mową ciała od uniwersalnych wyrażenia emocjonalnych. Emocje podstawowe mogą mieć różną intensywność. Intensywne emocje wybiórczo zmniejszają percepcję i zaburzają inne procesy poznawcze, takie jak logiczne myślenie. Intensywność emocjonalna różni się w zależności od osoby.

Inny podział podstawowych emocji przedstawia Robert Plutchik, Jego model jest podobny do modelu Ekmana, ale dodatkowo zawiera akceptację i oczekiwanie. Używając pojęcia podstawowych emocji, Pluchik zdefiniował emocje, które są najniżej w hierarchii i nie może być dalej podzielone na bardziej elementarne uczucia.

Czy można zarazić się emocjami?

Emocje dziecka

Kompetencje związane z emocjami różnią się w zależności od wieku. W różnych kulturach przejawiają się też w różny sposób. Kultura, w której dorastają dzieci, ma wpływ na intensywność i rodzaj wyrażanych emocji. W szczególności wyrażanie i rozumienie emocji może różnić się u dzieci w zależności od sposobu, w jaki dzieci są socjalizowane, obecności zabawek, bliskości z postaciami rodziców i kontekstów sytuacyjnych.

Nie wszystkie emocje pojawiają się w tym samym czasie. Emocje podstawowe pojawiają się w pierwszym roku, natomiast pozostałe zwykle pod koniec drugiego roku życia. Samoświadomość dzieci nabywają w wieku około dwóch lat, a zasady przekazywane przez otoczenie wpływają na samoświadome emocje, takie jak zakłopotanie.

Oprócz czynników środowiskowych na kompetencje emocjonalne wpływa również osobowość dziecka, w tym rozwój poznawczy, temperament i zachowania związane z podejściem/wycofaniem. Podejście odnosi się do zachowań i mimiki, które kierują dziecko w stronę bodźców. Wycofanie odnosi się do zachowań, które odciągają dziecko od bodźców. Emocje związane z podejściem (tj. zainteresowanie, uśmiech, radość i złość) są związane z pozytywnymi aspektami rozwoju, takimi jak wysiłek w przypadku napotkania niewielkich trudności i rozwijają kompetencje emocjonalne u dzieci. Z kolei wyrażanie emocji związanych z wycofaniem (tj. smutku i strachu), w obliczu negatywnych wydarzeń, jest zazwyczaj odpowiedzią na negatywne bodźce, których dziecko nie może kontrolować (np. głośny, nieprzyjemny dźwięk).

Emocje odgrywają ważną rolę w początkach psychopatologii w dzieciństwie. Dzieci z historią negatywnych doświadczeń społecznych, takich jak maltretowanie, mają tendencję do nadmiernej czujności w przypadku rozpoznania zagrożenia. W związku z tym przejawiają lęk oraz zachowania agresywne jako sposób samoobrony.

Funkcje emocji

Emocje pomagają działać szybko z minimalną świadomością

Emocje to systemy szybkiego przetwarzania informacji, które pomagają działać przy minimalnej świadomej interwencji poznawczej. Gdyby ludzie nie mieli emocji, nie mogliby podejmować szybkich decyzji dotyczących tego, czy zaatakować, bronić się, uciekać, opiekować się innymi.

Na przykład zjedzenie zepsutego pożywienia ma negatywne konsekwencje dla zdrowia człowieka. Emocja wstrętu pomaga jednak natychmiast podjąć działanie. Ta reakcja ma charakter adaptacyjny, ponieważ ostatecznie pomaga w przetrwaniu i pozwala działać natychmiast, bez większego zastanowienia.

Emocje przygotowują ciało do natychmiastowego działania

Emocje przygotowują do reakcji. Wyzwolone emocje koordynują systemy, takie jak percepcja, uwaga, wnioskowanie, uczenie się, pamięć, wybór celu, priorytety motywacyjne, reakcje fizjologiczne, zachowania motoryczne i podejmowanie decyzji behawioralnych. Emocje jednocześnie aktywują pewne układy i dezaktywują inne, aby zapobiec chaosowi konkurencyjnych systemów działających w tym samym czasie, co pozwala na skoordynowane reakcje na bodźce środowiskowe. Na przykład, kiedy ktoś czuje strach, ciało chwilowo wyłącza niepotrzebne procesy trawienne, co powoduje zmniejszenie ilości śliny (suchość w ustach); pole widzenia rozszerza się; przygotowując organizm do ucieczki.

Emocje wpływają na myśli

Emocje są również powiązane z myślami i wspomnieniami. Wspomnienia to nie tylko fakty zakodowane w mózgu; są one zabarwione emocjami odczuwanymi w stosunku do wspomnienia. Emocje służą jako uczuciowa podstawa wielu postaw, wartości i przekonań, które ludzie mają na temat świata.

Emocje motywują przyszłe zachowania

Ponieważ emocje przygotowują organizm do natychmiastowego działania, wpływają na myśli i dają się odczuć, są ważnymi motywatorami przyszłych zachowań. Większość ludzi stara się doświadczyć uczucia satysfakcji, radości, dumy lub triumfu ze swoich osiągnięć. Jednocześnie unika się silnych negatywnych uczuć, które wiążą się z dyskomfortem.

Interpersonalne funkcje emocji

Emocje mogą działać jako sygnały dla naszych przyjaciół i partnerów, przekazując informacje o jakości relacji. Są wyrażane zarówno werbalnie za pomocą słów, jak i niewerbalnie poprzez mimikę twarzy, głosy, gesty, pozycje ciała i ruchy. Ludzie nieustannie wyrażają emocje podczas interakcji z innymi, a inni mogą rzetelnie ocenić te wyrażenia emocjonalne; w ten sposób emocje mają wartość sygnalizacyjną dla innych i wpływają na innych oraz interakcje społeczne.

Kobieta leży na podłodze

Wyrażenia emocjonalne ułatwiają wywołanie określonych zachowań u innych

Ponieważ emocje są uniwersalnym sygnałem społecznym, zawierają one nie tylko znaczenie dotyczące stanu psychicznego osoby wyrażającej ekspresję, ale także intencji i późniejszego zachowania tej osoby. Ta informacja wpływa na to, co prawdopodobnie zrobi postrzegający. Na przykład ludzie obserwujący przerażone twarze są bardziej skłonni do wywoływania zachowań związanych z podejściem do innej osoby, podczas gdy ci, którzy obserwują gniewne twarze, częściej angażują zachowania związane z unikaniem.

Jak radzić sobie z emocjami?

Hamowanie emocji można podzielić na prawidłowe i patologiczne. Prawidłowe hamowanie emocji następuje, gdy emocje stają się problemem mogącym rzutować na życie danej osoby lub jej związki z innymi. Nieprawidłowe emocje to na przykład nadmierna agresja czy zaburzenia lękowe. Odwrotną sytuacją jest hamowanie uczuć, które są uważane za prawidłowe, np. problemy z przywiązaniem się, z wyrażaniem smutku, strachu w sytuacjach, w której te emocje powinny znaleźć ujście.

Jak panować nad emocjami? W przypadku zaburzeń chorobowych związanych bezpośrednio z emocjami, np. zaburzeń lękowych, odpowiednim krokiem jest podjęcie farmakoterapii lub/oraz psychoterapii.

 


Źródła:

  1. Ekman, P. (1999). „Basic Emotions”. In: T. Dalgleish and M. Power (Eds.). Handbook of Cognition and Emotion. John Wiley & Sons Ltd, Sussex, UK:.
  2. LeDoux, J.E. (1986). The neurobiology of emotion. Chap. 15 in J.E. LeDoux & W. Hirst (Eds.) Mind and Brain: dialogues in cognitive neuroscience. New York: Cambridge.
  3. Scherer, K (2005). „What are emotions and how can they be measured?” (PDF). Social Science Information. 44 (4): 695–729.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Kobieta za szybą

Ktoś cię skrzywdził i nie potrafisz o tym zapomnieć? Zamiast pielęgnować urazę, wybacz. Dla siebie!

kobieta nad wodą

Nie radząc sobie z gniewem, szkodzisz zdrowiu. Do wyjścia z gniewu potrzebnych jest 5 kroków

prokrastynacja

Prokrastynacja – czym jest, objawy, leczenie, jak zwalczać

Kobieta siedzi do góry nogami w fotelu

Pozbądź się lęku! Żyj tu i teraz, nie na wszystko masz wpływ

Angelika Kuźniak

Angelika Kuźniak: Nie myśląc o śmierci, żyjemy tak, jakby świat miał poczekać. Nie poczeka. Nie ma co odkładać na później rozmów, wyznań, miłości

Dziewczynka ogląda pająka

Eksperci przyznają: ilu ludzi, tyle fobii. Skąd się biorą i jak się ich pozbyć?

szczęśliwa para na łące

Uwolnij pozytywne emocje. Autentyczność to odważny krok, który może odmienić życie

Jak się twórczo złościć? Wykorzystaj negatywne emocje, by wprowadzić zmiany w życiu!

8 sposobów, by czuć się lepiej psychicznie każdego dnia

Magda Jarosz: Wstyd jest emocją, którą najmniej rozumiemy i z którą najbardziej boimy się spotkać

Masz dzisiaj bardzo kiepski dzień? Przeczytaj 10 zdań mądrych kobiet, które motywują ludzi z dołkiem

Monika Winek

Monika Winek: Lęk pozwala nam przetrwać. Nie walcz, nie uciekaj, naucz się go przeżywać

Patrycja Juszkat

„Dzieci nie potrafią się skupić, kiedy stoi nad nimi krytykujący je rodzic”. Jak złość i kłótnie rodziców wpływają na dzieci? Tłumaczy mediatorka Patrycja Juszkat

Psycholożka Katarzyna Binkiewicz

„Żałoba to nie tylko emocje. Strata to doświadczenie totalne i doznajemy jej na każdym poziomie naszego funkcjonowania” – mówi psycholożka Katarzyna Binkiewicz

Znasz to uczucie, kiedy oblewa cię fala wstydu? Psycholożka Anna Cyklińska wyjaśnia, jak możesz pracować z tą emocją

Sekrety szczęśliwych par – 10 filarów udanego związku

płacz po seksie

Płacz po seksie – kiedy jest ok, a kiedy powinien martwić? Wyjaśnia psycholożka i seksuolożka Katarzyna Koczułap

Anna Cyklińska, psycholożka: Złość to jedna z tych emocji, na które kultura i społeczeństwo nie dają przyzwolenia

Jak zrozumieć ból i nasze reakcje na niego

Jak zrozumieć ból i krzyk, czyli serial „After Life”. Podpowiadamy, co oglądać w czasie kwarantanny

dziewczynka wśród zieleni

„Wstyd z powodu płodzenia dzieci”. Czy ekologię i chęć posiadania dziecka można pogodzić?

Dwie minuty do szczęścia - czyli jak to na co patrzysz, może poprawić ci nastrój

Dwie minuty do szczęścia – czyli jak to na co patrzysz, może poprawić ci nastrój

Elastyczni są szczęśliwsi. Filozofia "kontroli" nie zawsze się opłaca

Elastyczni są szczęśliwsi. Filozofia „kontroli” nie zawsze się opłaca

Joanna Zawanowska, psycholożka i psychoterapeutka/archiwum prywatne

„Koronawirus nie sprawi, że przestaniemy sobie podawać ręce” – przekonuje Joanna Zawanowska, psycholożka i psychoterapeutka

Kobieta idzie z rozłożonym parasolem w ręku

Stres to cichy zabójca? „Stres, którego doświadczasz wpływa na wiele procesów fizjologicznych, w tym trawienie, działanie układu odpornościowego, nastrój, emocje” – tłumaczy lekarka

Najpopularniejsze

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku

Jak pozbyć się oponki z brzucha

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Dlaczego związki, które miały trwać całe życie, tak często się rozpadają?

Joga hormonalna – sposób na równowagę

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Kasia Bigos trenerka

Ćwiczenia na ramiona z hantlami – wypracuj smukłe ramiona

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

8 rzeczy, za które pokochają cię twoje stawy. Nie tylko wysiłek fizyczny!

Gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

„365 dni”: gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny