Przejdź do treści

Emocje – czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić

dwie kobiety na plaży
Emocje - czym są, funkcje emocji, jak sobie z nimi radzić/Pexels
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Witaj Słońce! Poświęć 20 minut o poranku na te ćwiczenia, a poczujesz się jak nowo narodzona
Martwisz się? To dobrze! Dlaczego i w jakim stopniu warto się zamartwiać?
Czy niebieskie paragony możemy wyrzucać do pojemników na papier? Wyjaśnia Kasia Wągrowska
Czujesz pustkę i masz wrażenie, że czegoś ci brakuje? Przestań szukać na siłę
Centrum Praw Kobiet: „Wielu mężczyzn stosujących przemoc robi to na trzeźwo, inni piją po to, aby bić. Alkohol jest dla nich tylko usprawiedliwieniem”

Pomimo, że emocje należą do fundamentalnej podstawy w funkcjonowaniu ludzi, do tej pory nie ma ogólnie przyjętego konsensusu na temat tego, ile rodzajów emocji istnieje, jakie dokładnie pełnią role, skąd się wzięły i do czego tak na prawdę służą.

 

Co to są emocje?

Emocja jest złożonym stanem psychicznym, który obejmuje trzy odrębne elementy: subiektywne doświadczenie, reakcję fizjologiczną oraz reakcję behawioralną lub ekspresyjną. Nie jest to jednak ogólnie przyjęta definicja – różni filozofowie i naukowcy przyjmowali często skrajnie różne podejście do emocji na przestrzeni wieków.

Oprócz próby zdefiniowania, czym są emocje, badacze próbowali także zidentyfikować i sklasyfikować różne ich typy. Jeśli chodzi o rodzaje emocji to:

  • W 1972 roku psycholog Paul Eckman zasugerował, że istnieje sześć podstawowych emocji, które są uniwersalne w kulturach ludzkich: strach, wstręt, złość, zaskoczenie, szczęście i smutek.
  • W latach osiemdziesiątych Robert Plutchik wprowadził inny system klasyfikacji, zwany „kołem emocji”. Model ten pokazał, jak różne emocje można łączyć lub mieszać ze sobą, podobnie jak artysta miesza kolory podstawowe, aby uzyskać pochodne.
  • W 1999 roku Eckman rozszerzył swoją listę o szereg innych emocji, w tym zażenowanie, podniecenie, pogardę, wstyd, dumę, satysfakcję i rozbawienie.

Plutchik zaproponował osiem głównych wymiarów emocjonalnych: szczęście vs. smutek, złość vs. strach, zaufanie vs. wstręt i zaskoczenie vs. oczekiwanie. Te emocje można następnie połączyć, aby stworzyć inne (takie jak szczęście + oczekiwanie = podniecenie).

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

BESTSELLER
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
90,00 zł
Kobieta trzyma przed sobą czerwoną folię

Z czego składają się emocje?

Subiektywne doświadczenie

Chociaż eksperci uważają, że istnieje wiele podstawowych uniwersalnych emocji, których doświadczają ludzie na całym świecie, niezależnie od pochodzenia czy kultury, naukowcy uważają również, że doświadczanie emocji może być subiektywne. Chociaż istnieje wiele określeń na emocje, takie jak „zły”, „smutny” lub „szczęśliwy”, to własne doświadczenie tych emocji są znacznie bardziej wielowymiarowe, a więc subiektywne.

Nie zawsze też doświadcza się czystych form każdej emocji. Mieszane lub stonowane emocje związane z różnymi wydarzeniami lub sytuacjami są powszechne. W obliczu rozpoczęcia nowej pracy można czuć się zarówno podekscytowanym, jak i zdenerwowanym. Ta sama sytuacja może też wzbudzić różne emocje w różnych ludziach, a nawet w tym samym człowieku, w zależności np. czy był wcześniej smutny czy zdenerwowany.

szczęśliwa para na łące

Odpowiedź fizjologiczna

Wiele fizjologicznych reakcji, których doświadcza się podczas emocji, takich jak spocone dłonie lub przyspieszone bicie serca, jest regulowanych przez współczulny układ nerwowy, gałąź autonomicznego układu nerwowego.

Autonomiczny układ nerwowy kontroluje mimowolne reakcje organizmu, takie jak przepływ krwi i trawienie. Współczulny układ nerwowy jest odpowiedzialny za kontrolowanie reakcji organizmu. W obliczu zagrożenia te reakcje automatycznie przygotowują ciało do ucieczki przed niebezpieczeństwem lub stawienia czoła zagrożeniu. Podczas gdy wczesne badania fizjologii emocji skupiały się na tych odpowiedziach autonomicznych, nowsze badania skupiały się na roli mózgu w emocjach. Skany mózgu wykazały, że ciało migdałowate, część układu limbicznego, odgrywa ważną rolę w szczególności w emocjach i strachu.

Samo ciało migdałowate jest strukturą w kształcie migdała, która została powiązana ze stanami motywacyjnymi, takimi jak głód i pragnienie, a także pamięć i emocje. Naukowcy wykorzystali obrazowanie mózgu, aby wykazać, że kiedy ludziom pokazuje się groźne obrazy, aktywuje się ciało migdałowate. Wykazano również, że uszkodzenie ciała migdałowatego osłabia reakcję strachu.

kobieta zamyślona patrzy przez okno

Reakcja behawioralna

Reakcja behawioralna to każdy wyraz emocji, którym nie kieruje autonomiczny układ nerwowy.

Badania sugerują, że wiele zachowań jest uniwersalnych, takich jak uśmiech wskazujący na szczęście lub płaczy wskazujący na smutek. Normy społeczno-kulturowe również odgrywają rolę w sposobie wyrażania i interpretowania emocji.

Na przykład w Japonii ludzie mają tendencję do maskowania strachu lub obrzydzenia, gdy w pobliżu obecna jest osoba będąca autorytetem. Podobnie kultury zachodnie są bardziej skłonne do wyrażania negatywnych emocji zarówno, gdy osoba jest sama, jak i w obecności innych, podczas gdy kultury wschodnie, są bardziej skłonne do wyrażania ich w samotności.

"Jedzenie jest jak plaster na trudne emocje i jednocześnie jest najczęściej nadużywanym środkiem uspokajającym"

Emocje podstawowe

Podjętych zostało wiele prób klasyfikacji emocji, ale żadna nie została powszechnie zaakceptowana. Paul Ekman wymienia sześć podstawowych emocji, wyrażanych przez uniwersalne zmiany mimiki twarzy, ale różniące się pod względem treści. Lista emocji podstawowych to:

  • szczęście,
  • złość,
  • smutek,
  • zaskoczenie,
  • wstręt,
  • strach.

Ekman oddzielił specyficzne dla danej kultury emocje wyrażane mową ciała od uniwersalnych wyrażenia emocjonalnych. Emocje podstawowe mogą mieć różną intensywność. Intensywne emocje wybiórczo zmniejszają percepcję i zaburzają inne procesy poznawcze, takie jak logiczne myślenie. Intensywność emocjonalna różni się w zależności od osoby.

Inny podział podstawowych emocji przedstawia Robert Plutchik, Jego model jest podobny do modelu Ekmana, ale dodatkowo zawiera akceptację i oczekiwanie. Używając pojęcia podstawowych emocji, Pluchik zdefiniował emocje, które są najniżej w hierarchii i nie może być dalej podzielone na bardziej elementarne uczucia.

Czy można zarazić się emocjami?

Emocje dziecka

Kompetencje związane z emocjami różnią się w zależności od wieku. W różnych kulturach przejawiają się też w różny sposób. Kultura, w której dorastają dzieci, ma wpływ na intensywność i rodzaj wyrażanych emocji. W szczególności wyrażanie i rozumienie emocji może różnić się u dzieci w zależności od sposobu, w jaki dzieci są socjalizowane, obecności zabawek, bliskości z postaciami rodziców i kontekstów sytuacyjnych.

Nie wszystkie emocje pojawiają się w tym samym czasie. Emocje podstawowe pojawiają się w pierwszym roku, natomiast pozostałe zwykle pod koniec drugiego roku życia. Samoświadomość dzieci nabywają w wieku około dwóch lat, a zasady przekazywane przez otoczenie wpływają na samoświadome emocje, takie jak zakłopotanie.

Oprócz czynników środowiskowych na kompetencje emocjonalne wpływa również osobowość dziecka, w tym rozwój poznawczy, temperament i zachowania związane z podejściem/wycofaniem. Podejście odnosi się do zachowań i mimiki, które kierują dziecko w stronę bodźców. Wycofanie odnosi się do zachowań, które odciągają dziecko od bodźców. Emocje związane z podejściem (tj. zainteresowanie, uśmiech, radość i złość) są związane z pozytywnymi aspektami rozwoju, takimi jak wysiłek w przypadku napotkania niewielkich trudności i rozwijają kompetencje emocjonalne u dzieci. Z kolei wyrażanie emocji związanych z wycofaniem (tj. smutku i strachu), w obliczu negatywnych wydarzeń, jest zazwyczaj odpowiedzią na negatywne bodźce, których dziecko nie może kontrolować (np. głośny, nieprzyjemny dźwięk).

Emocje odgrywają ważną rolę w początkach psychopatologii w dzieciństwie. Dzieci z historią negatywnych doświadczeń społecznych, takich jak maltretowanie, mają tendencję do nadmiernej czujności w przypadku rozpoznania zagrożenia. W związku z tym przejawiają lęk oraz zachowania agresywne jako sposób samoobrony.

Funkcje emocji

Emocje pomagają działać szybko z minimalną świadomością

Emocje to systemy szybkiego przetwarzania informacji, które pomagają działać przy minimalnej świadomej interwencji poznawczej. Gdyby ludzie nie mieli emocji, nie mogliby podejmować szybkich decyzji dotyczących tego, czy zaatakować, bronić się, uciekać, opiekować się innymi.

Na przykład zjedzenie zepsutego pożywienia ma negatywne konsekwencje dla zdrowia człowieka. Emocja wstrętu pomaga jednak natychmiast podjąć działanie. Ta reakcja ma charakter adaptacyjny, ponieważ ostatecznie pomaga w przetrwaniu i pozwala działać natychmiast, bez większego zastanowienia.

Emocje przygotowują ciało do natychmiastowego działania

Emocje przygotowują do reakcji. Wyzwolone emocje koordynują systemy, takie jak percepcja, uwaga, wnioskowanie, uczenie się, pamięć, wybór celu, priorytety motywacyjne, reakcje fizjologiczne, zachowania motoryczne i podejmowanie decyzji behawioralnych. Emocje jednocześnie aktywują pewne układy i dezaktywują inne, aby zapobiec chaosowi konkurencyjnych systemów działających w tym samym czasie, co pozwala na skoordynowane reakcje na bodźce środowiskowe. Na przykład, kiedy ktoś czuje strach, ciało chwilowo wyłącza niepotrzebne procesy trawienne, co powoduje zmniejszenie ilości śliny (suchość w ustach); pole widzenia rozszerza się; przygotowując organizm do ucieczki.

Emocje wpływają na myśli

Emocje są również powiązane z myślami i wspomnieniami. Wspomnienia to nie tylko fakty zakodowane w mózgu; są one zabarwione emocjami odczuwanymi w stosunku do wspomnienia. Emocje służą jako uczuciowa podstawa wielu postaw, wartości i przekonań, które ludzie mają na temat świata.

Emocje motywują przyszłe zachowania

Ponieważ emocje przygotowują organizm do natychmiastowego działania, wpływają na myśli i dają się odczuć, są ważnymi motywatorami przyszłych zachowań. Większość ludzi stara się doświadczyć uczucia satysfakcji, radości, dumy lub triumfu ze swoich osiągnięć. Jednocześnie unika się silnych negatywnych uczuć, które wiążą się z dyskomfortem.

Interpersonalne funkcje emocji

Emocje mogą działać jako sygnały dla naszych przyjaciół i partnerów, przekazując informacje o jakości relacji. Są wyrażane zarówno werbalnie za pomocą słów, jak i niewerbalnie poprzez mimikę twarzy, głosy, gesty, pozycje ciała i ruchy. Ludzie nieustannie wyrażają emocje podczas interakcji z innymi, a inni mogą rzetelnie ocenić te wyrażenia emocjonalne; w ten sposób emocje mają wartość sygnalizacyjną dla innych i wpływają na innych oraz interakcje społeczne.

Kobieta leży na podłodze

Wyrażenia emocjonalne ułatwiają wywołanie określonych zachowań u innych

Ponieważ emocje są uniwersalnym sygnałem społecznym, zawierają one nie tylko znaczenie dotyczące stanu psychicznego osoby wyrażającej ekspresję, ale także intencji i późniejszego zachowania tej osoby. Ta informacja wpływa na to, co prawdopodobnie zrobi postrzegający. Na przykład ludzie obserwujący przerażone twarze są bardziej skłonni do wywoływania zachowań związanych z podejściem do innej osoby, podczas gdy ci, którzy obserwują gniewne twarze, częściej angażują zachowania związane z unikaniem.

Jak radzić sobie z emocjami?

Hamowanie emocji można podzielić na prawidłowe i patologiczne. Prawidłowe hamowanie emocji następuje, gdy emocje stają się problemem mogącym rzutować na życie danej osoby lub jej związki z innymi. Nieprawidłowe emocje to na przykład nadmierna agresja czy zaburzenia lękowe. Odwrotną sytuacją jest hamowanie uczuć, które są uważane za prawidłowe, np. problemy z przywiązaniem się, z wyrażaniem smutku, strachu w sytuacjach, w której te emocje powinny znaleźć ujście.

Jak panować nad emocjami? W przypadku zaburzeń chorobowych związanych bezpośrednio z emocjami, np. zaburzeń lękowych, odpowiednim krokiem jest podjęcie farmakoterapii lub/oraz psychoterapii.

 


Źródła:

  1. Ekman, P. (1999). „Basic Emotions”. In: T. Dalgleish and M. Power (Eds.). Handbook of Cognition and Emotion. John Wiley & Sons Ltd, Sussex, UK:.
  2. LeDoux, J.E. (1986). The neurobiology of emotion. Chap. 15 in J.E. LeDoux & W. Hirst (Eds.) Mind and Brain: dialogues in cognitive neuroscience. New York: Cambridge.
  3. Scherer, K (2005). „What are emotions and how can they be measured?” (PDF). Social Science Information. 44 (4): 695–729.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

„To nie jest prawda, że wszystkie drzwi zostały już otwarte i że nie warto otwierać nowych. Każdy człowiek, który się rodzi, ma szansę zrobić coś po swojemu” – mówi dziennikarka Katarzyna Stoparczyk

Kim są współcześni seryjni rozwodnicy? „Ślub i rozwód często traktowane są jak usługi, a nie wartości”

Nie musisz być miła, bo „przecież są święta”! Psycholożki przypominają: masz prawo do własnych emocji, do stawiania granic, do odmawiania

„Ludzie są specjalistami w różnych dziedzinach, a jednocześnie często są najmniejszymi specjalistami od samych siebie” /fot. Getty Images

„Ludzie są specjalistami w różnych dziedzinach, a jednocześnie są najmniejszymi specjalistami od samych siebie” – mówi o skutkach trudnego dzieciństwa psycholog dr Małgorzata Godlewska

Kobieta

Nie planuj wszystkiego. „Patrzymy często tam, gdzie chcemy się znaleźć, i przez to zdarza nam się przeoczyć to, co dzieje się tu i teraz”

Czy można być szczęśliwym dorosłym bez szczęśliwego dzieciństwa? „Wiedza to za mało, potrzebny jest wgląd emocjonalny”

„Na wierzchu zwykle jest wściekłość, oskarżenia i żądania. A pod spodem krucha potrzeba i lęk”. O emocjach w parze mówi Justyna Dworczyk

8 sposobów, by czuć się lepiej psychicznie każdego dnia

Małgorzata Osowiecka /fot. archwium prywatne

„Sukces to wyjście poza bezpieczny schemat, w którym klepiemy się po plecach i biadolimy” – mówi psycholożka Małgorzata Osowiecka

Sławomir Prusakowski, psycholog, trener i ekspert SWPS

„Presję na szczęście tworzą trendy. Ich popularność wynika z potrzeb rynku – ktoś na tym zarabia” – mówi psycholog Sławomir Prusakowski

Justyna Tomska / Archiwum prywatne

„Nie ma treningu, od razu jest życie. Wpadasz w nie po uszy i właściwie masz przegwizdane” – zauważa poetka Justyna Tomska

Dr Julia E. Wahl

Julia E. Wahl: Skutki bycia empatycznym nie zawsze wyjdą nam na dobre. Empatią da się manipulować

Masaż tantryczny – czym jest, przebieg, efekty, szkolenie

"Emocje. To, o czym dorośli nie wiedzą” Bogusia Janiszewskiego i Maxa Skorwidera

„Emocje. To, o czym dorośli ci nie mówią” Bogusia Janiszewskiego i Maxa Skorwidera. Mamy fragment książki!

Psycholożka Małgorzata Pawlińska

„Dziś wrażliwość kojarzy się ze słabością. Tymczasem dawniej u boku dobrego władcy często stał wysoko wrażliwy doradca” – mówi Małgorzata Pawlińska

Kobieta

Dominik Haak: promocja pozytywnego stylu życia zamieniła się w dyktaturę szczęścia, w której nie ma miejsca na trudne emocje

Wykreśl ze swojego słownika wyrażenie "Uśmiechnij się". "Uśmiech nie jest lekiem na smutki i nie leczy z depresji"

Wykreśl ze swojego słownika zdanie „Uśmiechnij się”. „Uśmiech nie jest lekiem na smutki i nie leczy z depresji”

Dorota Sumińska

Dorota Sumińska: Nie dzielę świata na zwierzęcy i ludzki. Uważam, że jest jeden, wspólny

Marta Wroniszewska, autorka książki „Tu jest teraz twój dom”/ fot. archiwum prywatne

Marta Wroniszewska: To największy dramat dziecka, kiedy musi opuścić dom rodzinny. Nie wszyscy są w stanie się z tym zmierzyć i mu pomóc

Kobieta

Endorfiny – co to za hormony i co je wytwarza?

Kobieta

Strach jest wrogiem szczęśliwego życia. Dlaczego się boimy?

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Zdrada emocjonalna – definicja, jak sobie z nią poradzić?

Kobieta

Jesteś wkurzona a żal ci ładnych talerzy? Kasia Bem radzi, jak skutecznie rozładować złość

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

smutna kobieta pakująca prezenty świąteczne

Nie lubisz świąt? Nie martw się, to… normalne. Dla wielu to zwykły przymus

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Kobieta z lampą w ręce

10 niezdrowych wieczornych nawyków

Kobieta leży w łóżku

7 rzeczy, które ułatwią poranne wstawanie

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Starsze kobiety ćwiczą

Z każdym rokiem starsi. Jak pokonać lęk przed upływem czasu?

Kobieta biegnie na środku ulicy

Jesteś aktywna fizycznie? Twoje jelita też na tym korzystają

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Zapominasz? To znak, że z twoim mózgiem wszystko jest w porządku

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

×