Ewelina Kaczmarczyk: Jak to się stało, że zaczęliśmy utożsamiać kobietę, która odpoczywa, z kobietą leniwą?
Marta Młyńska: Zapewne wiele z nas słyszało: „nie bądź leniwa”, „bez pracy nie ma kołaczy” czy „przestań się lenić”. Z jednej strony szeptała nam to do ucha kultura, a z drugiej strony – dom i otoczenie, w jakim wyrosłyśmy.
Tak naprawdę w psychologii w ogóle takie słowo jak „leniwa” nie istnieje. Jak to słyszę, to po prostu jestem fioletowa ze złości. Można powiedzieć o braku poczucia sprawczości i witalności, braku energii, niechęci do życia, ale to wszystko to efekt finalny, objaw. Pod tym „lenistwem” może kryć się mnóstwo innych rzeczy – od obniżonego poczucia własnej wartości, skuteczności i sprawczości, poprzez choroby psychosomatyczne, niskie TSH i ferrytynę, aż po zaburzenia psychiczne i depresję. Tak jak w tym memie z górą lodową – na zewnątrz widzimy osobę bez siły, bez witalności, wigoru. Część z nas nazwie ją leniwą, co jest oczywiście strasznie oceniające.
Przed naszą rozmową przyjrzałam się w myślach wszystkim kobietom, które znam, i nie znalazłam żadnej, która bez wstydu mówi o tym, że zdarza jej się czasem odpocząć. Czy w dzisiejszych czasach odpoczynek stał się aktem odwagi, czy, jak mówi psycholożka Joanna Flis, nawet buntu?
To jest chore, że musimy się tłumaczyć z odpoczynku i dyskutujemy, czy się nam „należy”. To powinna być naturalna część naszego funkcjonowania i budowania dobrostanu, tak jak sen, nawodnienie, wspierające relacje, ruch i zrównoważona dieta. Chce mi się pić – sięgam po wodę, jestem głodna – jem kanapkę, chcę mi się siku – idę do toalety, jestem zmęczona – siadam na tyłku. To jest chore, że my musimy „odważać się” na coś, co powinno być naturalne: czyli idę na drzemkę, poleżę sobie na hamaku, będę się gapić bezproduktywnie w Netflixa czy po prostu posiedzę sobie i pogapię się w obłoki.
Niestety nie nauczono nas tego. Wpojono nam za to kulturę zapie*dolu, o której piszę w książce. Kulturę nawołującą do ciągłej optymalizacji, upgrade’u, bycia „lepszą wersją siebie”. Absolutnie nie zaprasza nas ona do krainy relaksu, regeneracji, uspokojenia, wyciszenia – tylko do ciągłego zdobywania i wiecznego wspinania się na Olimp.
Odpoczynek w tej kulturze może być, i dla wielu kobiet jest, aktem odwagi. Czyli kobieta, która żyła w zapieprzu, w kajdanach „musizmów” i „powinizmów”, odważa się powiedzieć „nie”. I to jest coś wspaniałego, gdy w końcu mówi: „nie, nie dam rady”, „to dla mnie za dużo”, „nie, nie gotuję trzydaniowego obiadu”, „potrzebuję pół godziny dla siebie”.
A to, co Asia Flis, powiedziała, że odpoczynek to dziś bunt, jest piękne! To może być sygnał: „Nie mam zgody na to, tego już jest za dużo. Ten ciężar jest za duży. Mówię temu ‘dość’, chcę się wyrwać z kompulsji wiecznego robienia”. Kiedy już zobaczę, że tkwię w tej kompulsji i zauważę, co to mi zabiera i ile mi to zawłaszcza przestrzeni, to mogę próbować odzyskać siebie. Ale najpierw trzeba zejść do przyczyn.
Jakie one są najczęściej? Co nas powstrzymuje przed odpoczynkiem?
Spójrzmy na to, co mówi kultura – czyli z jednej strony, jesteśmy w świecie „szybciej, bardziej, mocniej, więcej”: gratyfikacji dla życia, pełnej szczęśliwości, cudowności, ciągle w rozmiarze S na Ozempiku. A jak jest się matką w tym kraju, to w ogóle są ogromne oczekiwania – żeby być „metaorganiczniką”, „ludziodogadzaczką” i koordynatorką wszelkich działań. A dodatkowo wymaga się jeszcze, żeby to ona emocjonalnie zaopiekowała się całą rodziną, partnerem, partnerką. Kultura wywiera na nas przeogromną presję.
O tym też świetnie piszą Zofia Smełka-Leszczyńska w swojej książce „Cześć pracy. O kulturze zapie*dolu” i Byung-Chul Han, japoński filozof. Według nich z jednej strony jesteśmy narażeni na naciski z zewnątrz, a z drugiej strony mamy uwewnętrznione przekonania, że „ja muszę”, „powinnam”. W swojej książce też się z nimi mierzę i chcę, żebyśmy my wszystkie zrobiły to samo. Zobaczyły je, uświadomiły to, co nieuświadomione.
Spójrzmy na przyrodę. Tylko sztuczne kwiaty kwitną cały rok. Nie można wymagać od ptaków, żeby śpiewały na okrągło, od liści, żeby nie spadały z drzew czy od zwierząt, żeby nie udawały się na sen zimowy. Wszystko ma swój cykl. Ale nam w kompulsji, obłędzie i szale robienia trudno jest zatrzymać się i odpuścić.
Bardzo chcę, żeby kobiety zdały sobie sprawę z tego, co je trzyma w ryzach. Co sprawia, że pomimo, iż wiedzą, że fajnie byłoby pospać dłużej niż trzy godziny, dalej tkwią w zapie*dolu.

Marta Młyńska/ fot. Malwina Deneka
Jakie przekonania sprawiają, że nie dajemy sobie prawa do odpoczynku?
Jednym z nich jest to, że „na odpoczynek muszę sobie zasłużyć”. Czyli wierzymy, że tylko wtedy, kiedy prawie się zaharujemy na śmierć, padniemy, ósme poty z siebie wyciśniemy i prawie ukończymy Ironmana, możemy usiąść na kanapie. To jest jakiś koszmar.
Kolejne niewspierające przekonanie to: „odpoczynek jest tylko dla słabych”. Zapewne wierzyły w nie Wonder Woman oraz O-Ren Ishii i Panna Młoda z filmu „Kill Bill” Tarantino. Mówi o omnipotencji – czyli mamy poczucie, że bycie wiecznie w sprawczości, ultrazadaniowości i produktywności to jest sposób na życie. Kolejne przekonanie to „odpocznę po śmierci”, dostałyśmy je w spadku od naszych babek. Mówi o tym, że nasze życie musi być o znoju i cierpieniu, i dopiero może u schyłku życia, po permanentnej „tyrce” zasłużymy na to, żeby w spokoju usiąść. Jest też takie przekonanie, że „gdy odpoczywam, to jestem nic niewarta”. I tu poczucie własnej wartości jest sprzężone z zadaniowością, z tym, ile dowozimy. Czyli wierzymy, że im więcej wykonamy rzeczy, im bardziej będziemy produktywne, tym więcej jesteśmy warte. Czujemy się wtedy bardziej wartościowe, pełne, kompletne.
Tymczasem nasza wartość jest bezwarunkowa, nietransakcyjna i nie jest w ogóle związana z żadnymi osiągnięciami, i gratyfikacjami zewnętrznymi. Jesteśmy pełne i kompletne, gdy przychodzimy na świat. Nie musimy na nic zasłużyć i nie trzeba iść w stronę „autozamordyzmu” i zajechania, żeby móc usiąść.
Ja często słyszałam od taty: “Najpierw obowiązki, potem przyjemności”. I o ile w wieku dziecięcym może to się sprawdzać, to mam wrażenie, że w dorosłym życiu lista obowiązków nie ma końca i ciężko kiedykolwiek ją zamknąć, i z czystym sumieniem odpocząć.
Dokładnie. Rodzice często nieświadomie „sprzedają” nam różne przekonania na temat odpoczynku, często takie, które oni sami dostali w dzieciństwie. A my się uczymy przez modelowanie, czyli np. obserwując swoich rodziców. Dostajemy od nich ciężar i niesiemy go dalej. Ale sama świadomość tego, że nie dajemy sobie przyzwolenia na jakąkolwiek przyjemność, to już jest duży krok w przód.
To jest chore, że myślimy o odpoczynku w kategoriach nagrody, że to jest hedonistyczne, a to przecież powinna być norma! To jeden z elementów funkcjonowania. Przecież można robić tak, że trochę popracuje czy posprzątam, później zrobię sobie przerwę na kawę i wrócę do obowiązków. Odpoczynek można wplatać pomiędzy zadania z pracy czy prace domowe. Przekonanie, że dopiero wtedy, kiedy zrobię wszystko z listy, łaskawie siebie nagrodzę, czyli traktowanie siebie jak niewolnicy Izaury, jest chore. To tak jakbym chciała siku, ale ciągle mówiła sobie: „Ej, wytrzymasz jeszcze. Wysikasz się, jak zasłużysz.”
W książce przytaczasz wyniki badania Leah Ruppanner. Wynika z nich, że kobiety wcale nie są najbardziej zmęczone praniem czy gotowaniem, ale całą pracą emocjonalną włożoną w organizowanie funkcjonowania domu i relacji. Dlaczego to kobiety biorą na siebie ten ciężar?
To wynika z tego, czym przesiąkłyśmy, jak zostałyśmy wychowane, przysposobione do życia. Większość z nas, „milenialsek”, i naszych matek, i prababek, było wychowywanych do pracy emocjonalnej, do zaopiekowania się innymi osobami. Byłyśmy uczone ugodowości i grzeczności. Mamy w głowie te wszystkie narracje, które słyszałyśmy przez lata: „Pokorne ciele dwie matki ssie”, „Bądź grzeczna”.
Ładnie opisuje to Natalia de Barbaro w „Przejściach”. Opowiada o „Dziewczynce-Czujce” i „Dziewczynce w Białych rajstopkach” z wzorowym świadectwem, bardzo dobrym zachowaniem. Obie nie zaznaczają swoich granic, opiekują się młodszym rodzeństwem, wspierają rodziców w gospodarstwie domowym, czyli są takimi „starymi maleńkimi”. Mają, załóżmy, 10 lat, a funkcjonują tak, jakby były w trybie osiemnastolatki. To się nazywa parentyfikacja.
Z dziewczynkami też więcej rozmawia się o emocjach, to do nich kieruje się więcej narracji psychologicznych. Uznaje się je za te, które są od kompetencji miękkich. Dlatego to one z automatu są zaprzęgane do pracy emocjonalnej.
Dlaczego jest ona dla nas tak obciążająca?
Dlatego, że zbyt duże empatyzowanie z drugą osobą i ciągły tryb czuwania są bardzo męczące psychicznie.
Wyobraźmy sobie, że w pokoju siedzi kobieta. Kiedy ktoś do niego wchodzi, to często naturalną reakcją będzie to, że ona się poderwie i zacznie pytać: „Może czegoś potrzebujesz? Może kawusia? Jak się czujesz, jak się masz?”. Wchodzimy w rolę opiekunki, chociaż nikt nic nie mówił i nikt tego nie potrzebował.
Domyślanie się, kto czego chce, spełnianie potrzeb i niewypowiedzianych pragnień jest bardzo kosztowne dla psychiki. Pochłania dużo energii i zdolności poznawczych. Wiąże się z wykonywaniem 500-900 operacji myślowych dziennie. To jest na serio harówa.
Ja czasem kładę się na kanapie, ale jednocześnie myślę, co zrobię na kolację i kupuję córce ubrania przez internet – dumna z siebie, że w końcu odpoczywam. Ale jak tak ciebie słucham, to mam wrażenie, że to wcale nie jest odpoczynek.
Nie jest, bo ty ciągle coś mielisz w głowie!
Rolki
Czujemy bardzo mocno na sobie oddech produktywności, neokonsumpcjonizmu i tego, że powinnaś być zwyciężczynią, dowozić, spełniać się w 150 rolach. Oczywiście media społecznościowe jeszcze bardziej to podsycają.
Mam wrażenie, że obecne czasy w ogóle nie sprzyjają odpoczywaniu: mamy social media, wieczne porównywanie się z innymi, a także presję na samorozwój i wykorzystywanie wielu możliwości, które się pojawiły.
Rzeczywiście my to odczuwamy i są na to badania, że teraz czas płynie szybciej niż kiedyś. Jak wskazują naukowcy z uniwersytetów Stanford i UCL, po 2000 r. coraz większy natłok informacji mógł utrudniać nam skupienie się na tym, czego doświadczamy, i zapamiętywanie tych chwil na dłużej. Kiedy z danego okresu pamiętamy mniej wyrazistych zdarzeń, z perspektywy czasu może nam się wydawać, że czas minął szybciej. A do tego czujemy bardzo mocno na sobie oddech produktywności, neokonsumpcjonizmu i tego, że powinnaś być zwyciężczynią, dowozić, spełniać się w 150 rolach. Oczywiście media społecznościowe jeszcze bardziej to podsycają.
W sieci pełno jest zestawień porównujących to, jak nasze matki wychowywały nas z tym, jak my wychowujemy teraz nasze dzieci. Kiedyś: klucz na szyi, zabawa na trzepaku, kanapka z szynką do szkoły. Teraz: śledzenie dziecka za pomocą GPS-a, jak najwięcej rozwojowych zajęć i kolorowe lunchboxy szykowane po nocach. Myślisz, że kiedyś matki miały w sobie więcej luzu niż teraz?
Wydaje mi się, że kiedyś kobiety nie miały łatwiej niż my, nosiły po prostu inny ciężar. Ale nie stawiano przed nimi aż tak wysokich poprzeczek – że mają być idealnymi bizneswoman, matkami, żonami, siostrami. I jeszcze do tego wyglądać nienagannie, wspaniale się prezentować, z tą „matchą na owsianym mleku”, która jest dla mnie symbolem opacznie rozumianego self-care’u.
Kiedyś kobiety porównywały się z koleżankami z najbliższego otoczenia, a teraz porównujemy się z całym światem, ze wszystkimi kobietami w social mediach. Tych wymagań świata, presji, nawoływania do pietyzmu, perfekcjonizmu i dowożenia, jest na pewno milion razy więcej niż kiedyś. Dlatego kiedyś było ciut wolniej i spokojniej. Kobiety nie musiały być „metaogarniaczkami” i wojowniczkami, a przy tym wyglądać jak Beyoncé i Lady Gaga w jednym. I od 5:00 rano brylować w białych getrach na siłowni, bo świat tego oczekuje.
Czy to jest też znak naszych czasów, że oprócz pracy i obowiązków domowych, my też, jako kobiety, powinnyśmy odpoczywać od ciągłego samorozwoju?
Tak! Też to biorę na tapet w swojej książce. Widzę to i obśmiewam. Sama niejednokrotnie weszłam w szpony chorych oczekiwań tego świata. Czasami jesteśmy przekonane, że do zaopiekowania się sobą potrzebujemy tego jedynego pilatesu czy jogi i lecimy z wywieszonym językiem na koniec miasta o 4:00 rano.
Czyli coś, co miało być o lekkości, o prawdziwym zaopiekowaniu się sobą, miało być czułe, serdeczne i łagodzące – stało się zamordystyczne. Albo weźmy przykład mojej przyjaciółki, edukatorki ds. bezpieczeństwa Agnieszki Połońskiej, o której piszę w książce. Zachciało się jej uprawiać świeże, ekologiczne pomidorki we własnej szklarni, ale ona się przy tym urobiła po pachy! To było dla niej autoprzemocowe i powiedziała: „O nie, na pewno nie. Nie dla mnie takie roślinki”.
Opacznie rozumiany self-care staje się kolejną rzeczą na liście do zrobienia. A podstawą prawdziwej samoopieki jest zdrowa samoocena, bycie swoją sprzymierzeńczynią i sojuszniczką. Pozwolenie sobie na to, że czasem jestem w trybie robienia, a czasem w trybie odpoczywania. Jestem dla siebie serdeczna, łagodna, traktuję się jak przyjaciółkę, a nie budzę siebie o 4:00, żeby udawać, że kocham siać ciecierzycę i podlewać ją przy wschodzącym słońcu.
No tak, żeby nie okazało się, że podstawowe potrzeby, takie jak sen czy wartościowe jedzenie, zaniedbujemy, żeby „dbać o siebie”.
Super, że to powiedziałaś, bo to jest podwalina: sen, odpoczynek, w miarę dobra dieta, ruch i nawodnienie. Widzimy to w piramidzie potrzeb Maslowa. Trochę niżej jest potrzeba przynależności, akceptacji. Ale nie najdroższe getry w siłowni sto kilometrów od domu.
Trzeba mierzyć zamiary na siły, a nie siły na zamiary. Nie da się na dłuższą metę wyciskać ciężarów w tych pięknych getrach, kiedy śpię po trzy godziny i dopiero o 13:00 jem pierwszy posiłek. A przy tym jestem kąśliwą, wredną koleżanką i niefajną partnerką. Nie dźwignę w ogóle niczego w takim stanie, ciało mnie zetnie.
Upomni się o swoje.
Dokładnie. Tak jak mówi Gabor Maté: upomni się, zapuka.
Na swoich warsztatach spotykasz mnóstwo sfrustrowanych i umęczonych kobiet. Jest jakaś jedna historia z tych spotkań, która najbardziej cię poruszyła?
Tych historii jest mnóstwo. I mnóstwo jest pięknych dróg, i transformacji kobiet, które wyplątują się z sideł, w których tkwiły przez lata, np. odchodzą z toksycznego, przemocowego miejsca pracy.
Ostatnio poruszyła mnie bardzo historia Marysi, nauczycielki, która wiecznie uważała, że jest niewystarczająco dobrą matką. Miała wyrzuty sumienia, że chodziła do pracy i że zbyt wcześnie posłała dziecko do żłobka. Miała poczucie, że powinna z nim siedzieć w domu przez trzy lata, bo jej mama powtarzała: „Ja w twoim wieku to przez pierwsze pięć lat z tobą byłam i zobacz, jaka wyrosłaś wspaniała”. Tyle że Marysia ze względów finansowych po prostu musiała wrócić do pracy. I ona zdyszana, z biczem na samą siebie, pędziła prosto ze szkoły po syna do przedszkola. Jeszcze półprzytomna, oczywiście niewysikana, głodna, bo miała wyrzuty sumienia, że co z niej za matka, że po pracy by chciała jeszcze pobyć przez godzinę w domu. Była przekonana, że przecież „dobre matki odbierają swoje dzieci natychmiast po pracy”. A przechodząc różne transformacje, zaczęła wracać do domu po pracy, przebierała się, piła kawę, jadła obiad, przez chwilę się zdrzemnęła. Po tej przerwie z dużo większym spokojem i radością szła na spotkanie ze swoimi dziećmi. To był dla niej wielki sukces.
Mogła dać więcej od siebie, kiedy sama miała energię. Podoba mi się ten cytat z twojej książki: „Chcę ci przypomnieć, że ty sama, my i świat potrzebują cię żywej i przytomnej, nie wydmuszki samej siebie”. Myślę, że każda z nas powinna pamiętać, że za dużo światu nie damy, jak będziemy wykończone.
Obcowanie z osobą umęczoną i udręczoną, która kompletnie nie ma energii i jest cieniem samej siebie, nie jest fajne dla otoczenia. Co to wnosi? No nic.
Świat naprawdę nie potrzebuje, żeby te brudne gary były w tej chwili nienagannie umyte. One nie świadczą o mnie. Świadczą o tym, że widocznie to nie jest mój priorytet, że na ten moment ważniejsza jestem ja i moje potrzeby.
Sama przeszłaś wypalenie zawodowe, które opisałaś w swojej poprzedniej książce “Wypalona. Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym i całkiem nie zgasnąć”. W najnowszej piszesz, że twój status z odpoczynkiem zawsze był “skomplikowany”.
Tak, praca była fundamentem mojego życia. Pochłaniała za dużo mojego zaangażowania emocjonalnego i było we mnie zbyt dużo wewnętrznej presji, nadambicji, perfekcjonizmu, a za mało dystansu. Za bardzo też wierzyłam w słowa mojego krytyka wewnętrznego, dlatego miałam wobec siebie zbyt duże wymagania.
Teraz pracuje na 80 proc., nie 100-150 proc. Na tyle, na ile mogę i uważam, że to i tak jest bardzo dobra jakość. Mam w sobie dużo więcej stoickiego podejścia i zdrowego dystansu. Robię to, co mogę z tym, co mam. Staram się, jak potrafię, ale czasem nie dowożę. Czasem coś nie jest „super”, mogłoby być lepsze, ale mam w sobie na to zgodę.
Z jakich narodowości powinnyśmy brać przykład, jeśli chodzi o umiejętność odpoczywania?
Oczywiście z Włochów, Hiszpanów. Powinnyśmy brać przykład z ich siesty, fiesty, większego luzu, z ich życia w rytmie „slow”, celebrowania i zaopiekowania się sobą. Jestem zmęczona – kładę się spać, zamykam laptopa, bar, restaurację. A nie tak jak my, kładziemy się, dopiero wtedy, kiedy mamy przerażające sińce pod oczami i ledwo trzymamy się na nogach.
Jak zacząć wprowadzać odpoczynek do naszego życia?
Przede wszystkim jestem fanką tego, żeby pokazywać czynniki i okoliczności zewnętrzne, które mogą być determinujące, bo nie oszukujmy się, kobieta z szóstką dzieci samodzielnie je wychowująca o weekendach spa i kąpielach w wannie z kryształkami raczej może zapomnieć. Jednak może chociaż przez 5-10 minut dziennie usiąść sama ze sobą, jak już wszystkie dzieci położy spać albo jak tylko znajdzie na to przestrzeń.
Ja na przykład dozuję sobie przerwy w pracy, chodzę na spacery, biegam, ćwiczę na siłowni. Zdarza mi się też takie całkowite odcięcie, kiedy się kładę i zamykam oczy. Staram się też jak najwięcej zadań delegować. U mnie każdy w rodzinie, włącznie z moimi nastoletnimi synami, potrafi zrobić schabowe i dania wege, mamy dobry sprzęt do gotowania, co jakiś czas przychodzi do nas cudowna pani, która nas wspiera w sprzątaniu. Umiem też prosić o pomoc – moja mama robi rosół, przyjaciółki przynoszą pierogi. Staram się moją energię aplikować do działań, projektów i relacji, które są karmiące, mądre i potrzebne, dają mi poczucie sensu.
Ja, jako mama trzylatki, doszłam do wniosku, że jedną z najważniejszych i najcenniejszych umiejętności jest to, żeby nie przejmować się bałaganem. Czasami kładę się na kanapie, pomimo że wokół są rozsypane zabawki. Wydaje mi się, że kobiety, które potrafią odpoczywać pomimo bałaganu, są zdrowsze psychicznie.
To, co robisz jest wspaniałe! To nie jest łatwe: położenie się, zostawienie wszystkiego, jak są gary niedomyte, brudne okna czy syf na ziemi. Na początku mogą pojawić się lekkie wyrzuty sumienia, możemy mieć w sobie napięcie: „Ojej, te talerze niedomyte leżą, a ja się kładę….”. Ale jak pierwszy, drugi, trzeci raz położymy się na 5, 10 czy 15 minut i zobaczymy, że świat się nie zawalił, to rzeczywiście możemy zmienić swoje podejście. To jest jak praca z perfekcjonizmem – załóżmy, że zamiast 100 slajdów zrobię 90 i efekt finalny i tak jest super, nikt mnie nie zwolnił, a nawet dostałam nagrodę dyrektora.
Tak samo mogę wyrobić w sobie nawyk kładzenia się, odpoczywania czy drzemania, pomimo że jest jeszcze dużo rzeczy do zrobienia. Świat naprawdę nie potrzebuje, żeby te brudne gary były w tej chwili nienagannie umyte. One nie świadczą o mnie. Świadczą o tym, że widocznie to nie jest mój priorytet, że na ten moment ważniejsza jestem ja i moje potrzeby.
A co możemy odpowiedzieć naszemu wewnętrznemu krytykowi, który mówi: „nie leż, wstawaj, jeszcze jest tyle rzeczy do zrobienia”?
Na przykład: „Wiem, że chcesz dla mnie dobrze, ale ja potrzebuję się położyć, potrzebuję odpocząć”, albo: Tak, miałam zrobić obiad. Jednak potrzebuję po prostu nic nie robić, chcę się zdrzemnąć, zrobię to później”.
Możemy też sobie zwizualizować naszego wewnętrznego krytyka, np. jako gremlina albo jakąś śmieszną postać. Mogę sobie wyobrazić, że mówi do mnie piskliwym, zabawnym, śmiesznym głosem, np. jak Ważniak ze Smerfów. To może sprawić, że od razu się do tego uśmiechnę i obśmieję to, co szepcze mi do ucha.
Kiedy myślę o kobietach, którym ciężko przychodzi odpoczywanie, to mam przed oczami też takie sytuacje, kiedy na przykład są święta, kończy się posiłek, panowie siedzą, a kobiety podrywają się, zbierają talerze, szykują kawę. Może warto byłoby ćwiczyć w takich sytuacjach, żeby się nie podrywać.
Oczywiście! Ćwiczenie w sobie niepoddawania się tej wyrywności, że ja już bym chciała zrobić coś za kogoś, usłużyć, powiedzieć „tak”, choć czuję w środku „nie”, jest bardzo ważne.
Między bodźcem a reakcją jest przestrzeń na naszą odpowiedź, często to powtarzam za Viktorem Franklem. Czyli ja mogę w tym momencie zdecydować inaczej i sprawdzić, jak inni ludzie na to zareagują. Na przykład nie wstanę, kiedy czuję, że powinnam, troszeczkę przytrzymuje samą siebie, jak anioł stróż czy dobra siostra. Róbmy to, ćwiczmy nasz mięsień odwagi. Odwagi do odpuszczania, odpoczywania i regenerowania się. Jak już się tego nauczymy, to możemy z tej krainy łagodności i serdeczności nie chcieć już wyjść, co bardzo polecam.
Marta Młyńska – psycholożka, coachka, autorka książek, edukatorka, trenerka, autorka kursów, warsztatów i szkoleń, finalistka konkursu Nauczyciel Pomorza 2018, propagatorka programu „Dove Self-Esteem – Budowanie pozytywnej samooceny”, ambasadorka Fundacji Kosmos dla Dziewczynek, programów Fundacji Digital University: Be. Eco i Be. Net. Przez wiele lat pracowała jako nauczycielka, dlatego realia szkoły zna również od środka. Specjalizuje się w tematyce wypalenia zawodowego, chronicznego stresu, przeciążenia, granic i zdrowia psychicznego. Prowadzi warsztaty, szkolenia i wykłady dla nauczycielek, nauczycieli, ludzi ze świata biznesu oraz osób pracujących w zawodach pomocowych.