Przejdź do treści

Dioksyny – szkodliwość w środowisku, kosmetykach i żywności

Dioksyny – szkodliwość w środowisku, kosmetykach i żywności Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Siatkarka
Katarzyna Skorupa o dyskryminacji kobiet w sporcie: Jesteśmy 'ładnym’ dodatkiem
Dziennikarka Anna Lalka wyznała, że padła ofiarą gwałtu. "Byłam przekonana, że zrobiłam coś złego"
Dziennikarka Anna Lalka wyznała, że padła ofiarą gwałtu. „Byłam przekonana, że zrobiłam coś złego”
Mężczyzna stoi przed lustrem
„Czy kiedykolwiek nazwałeś dziewczynę 'laską’? Albo zagwizdałeś na nią, gdy szła ulicą?”. Kampania „Nie bądź tym facetem” pokazuje, że seksistowskie żarty to nie podryw a przemoc!
Studentki i studenci
„Winny jest sprawca, nie spódnica, nie bluzka, nie alkohol, nie ofiara”. Magdalena Jutrzenka komentuje kontrowersyjne zalecenia Śląskiego Uniwersytetu Medycznego
Jamie Lee Curtis i jej transpłciowa córka Ruby o ich relacji o comin-oucie. "Imię to była najtrudniejsza rzecz. Imię, które nadałaś dziecku"
Jamie Lee Curtis i jej transpłciowa córka Ruby o ich relacji po coming-oucie. „Imię to była najtrudniejsza rzecz. Imię, które nadałaś dziecku”

Dioksyny od lat budzą zainteresowanie środowisk naukowych. Są wyjątkowo niebezpiecznymi, toksycznymi substancjami, zagrażającymi zdrowiu i życiu ludzi. Co wiadomo o szkodliwości dioksyn? Czy dioksyny mogą znajdować się w żywności?

Dioksyny – co to jest?

Dioksyny to grupa związków chemicznych o wysokiej toksyczności i bardzo długim czasie rozpadu. Do grupy tych związków zaliczają się polichlorowane i polibromowane dibenzodioksyny (PolyChlorined DibenzoDioxin — PCDD, PolyBrominated DibenzoDioxin — PBDD) oraz polichlorowane i polibromowane dibenzofurany (PolyChlorined DibenzoFurans — PCDF, PolyBrominated DibenzoFurans — PBDF). Dioksyny występują w postaci bezbarwnych ciał stałych o niskiej lotności. Są hydrofobowe (nie rozpuszczają się w wodzie) i lipofilne – doskonale rozpuszczają się w tłuszczach. Są odporne na wysoką temperaturę, utleniacze i kwasy, promieniowanie z zakresu światła widzialnego. Ich rozpad jest możliwy jedynie w promieniowaniu nadfioletowym i temperaturze powyżej 1200⁰.

Szkodliwość dioksyn

Dioksyny są znane z bardzo dużej toksyczności. Poszczególne związki chemiczne mogą różnić się między sobą toksycznością w zależności od liczby atomów chloru, bromu lub innego atomu w cząsteczce i  ich ustawienia. Najbardziej toksyczna dla organizmów żywych jest 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioksyna (2,3,7,8-Tetra-Chloro-Dibenzo-p- -Dioxin — TCDD). Stopień toksyczności dioksyn określa współczynnik TEF (toxicity equivalent factor).

Szkodliwość dioksyn na organizmy żywe zależy też od konkretnego gatunku, wieku organizmu czy płci. Przykładowo, 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioksyna zabija bakterie już w stężeniu kilku µg/kg, a świnkę morską – 0,6 μg/kg. Śmiertelna dawka dla człowieka nie jest znana, ponieważ z etycznych względów nie prowadzi się badań dotyczących wpływu dioksyn na organizm człowieka. Wiadomo jednak, że Wiktor Juszczenko, były prezydent Ukrainy, który przeżył zatrucie dioksynami, miał we krwi ponad 20 tys. razy więcej tych związków niż norma (stężenie dioksyn niezagrażające życiu).

Pocenie się / istock

Zatrucie dioksynami – na co wpływa?

W przypadku Wiktora Juszczenki objawy zatrucia dioksynami były widoczne na skórze jako objawy trądziku chlorowego. Zatrucie dioksynami to jednak nie problem estetyczny, a zdrowotny – dioksyny wpływają destrukcyjnie na funkcjonowanie całego organizmu. Po pierwsze, bardzo silnie oddziałują na układ rozrodczy – endometrium macicy, gonady żeńskie i męskie, hormony steroidowe (męskie i żeńskie hormony płciowe – progesteron, estrogeny, androgeny, testosteron). Mają też działanie teratogenne (uszkadzają płód w organizmie matki). Dioksyny uszkadzają tarczycę, utrudniają gojenie się ran, zaburzają procesy oksydacyjne, wywołują przewlekłe alergie skórne. Niszczą układ immunologiczny, kostny, krwionośny. Mają działanie kancerogenne – mogą przyczynić się do powstawania nowotworów łagodnych i złośliwych. Dużym problemem z toksycznością dioksyn jest ich trwałość. Dioksyny mogą utrzymywać się w organizmie człowieka aż 30 lat.

Dioksyny w środowisku

Dioksyny w środowisku występują w bardzo małych stężeniach (10-9 do 10–12 g/l). Z tego powodu odkryto je dopiero pod koniec lat 50.XX wieku. Dziś na temat emisji tych związków wiadomo znacznie więcej. Człowiek jest narażony na ich działanie przez kontakt z zanieczyszczonym powietrzem, wodą, a także żywnością. Emisja dioksyn jest następstwem zarówno naturalnych procesów (wybuchy wulkanów, pożary lasów), jak i tych będących udziałem człowieka – produkcji chemikaliów przemysłowych, stosowania pestycydów, spalania paliw grzewczych i silnikowych, termicznej likwidacji różnego rodzaju odpadów (komunalnych, medycznych, przemysłowych), a nawet pracy przemysłu papierniczego. Do emisji dioksyn do atmosfery w znacznej mierze przyczynia się spalanie różnego rodzaju odpadów w gospodarstwach domowych.

Kubek termiczny

Dioksyny w przemyśle kosmetycznym

Dioksyny mogą także występować w środkach higieny osobistej takich jak tampony, podpaski, waciki kosmetyczne czy chusteczki. Wymienione produkty to materiały ligninowe, które są bielone za pomocą chloru. W wyniku reakcji chemicznej w materiałach wydzielają się śladowe ilości dioksyn. Chociaż w jednym tamponie czy podpasce są minimalne ilości tej toksycznej substancji, ilość dioksyn zgromadzona w ten sposób w organizmie przez całe życie może być już szkodliwa dla zdrowia. Z tego powodu warto w miarę możliwości wybierać środki higieniczne niebielone chlorem.

Dioksyny w żywności

Badania ryb z Bałtyku przeprowadzone w latach 2002-2006 wykazały przekroczenie dopuszczalnych stężeń PCDDs i PCBs aż w 80 proc. próbkach łososi, 16 proc. szprotów i 3 proc. śledzi. Najwięcej dioksyn występuje w mięsie, rybach i przetworach mlecznych ze względu na ich litofilność.

Kobieta spryskuje się mgiełką do twarzy

Kilka lat temu media obiegła informacja, że niektóre produkty lokalne z Małopolski i Śląska, między innymi jajka, są skażone dioksynami. Jest to jeden z wielu przykładów, jak zanieczyszczenie środowiska – gleby i wody – wpływa na zanieczyszczenie żywności bardzo toksycznymi substancjami.


Źródła:

  1. Słowińska, M., Koter-Michalak, M., Bukowska, B., Wpływ dioksyn na organizm człowieka — badania epidemiologiczne, Medycyna Pracy, 2011.
  2. Szlinder-Richert J., Barska I., Usydus Z., Ruczyńska W. i in., Investigation of PCDD/Fs and dl-PCBs in fish from the southern Baltic Sea during the 2002–2006 period, Chemosphere, 74 (11), 2009.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

toksyczny związek

„Wyjście z toksycznego związku nie łatwe, ale jest możliwe. I trzeba to zrobić. Dla siebie”. Dr Bogdan Stelmach o niezdrowych relacjach w parze

Kobieta trzyma w rękach odzież

Co się dzieje z ubraniami wrzuconymi do kontenerów? Wyjaśnia Paulina Górska

Dwie kobiety

Wampiry energetyczne – objawy, cechy. Jak się bronić?

Greta Thunberg

„Ubrania pożyczam od znajomych”. Greta Thunberg na okładce pierwszego wydania „Vogue Scandinavia” krytykuje przemysł odzieżowy

Kobieta

„Czerwony alarm dla ludzkości”. Raport Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) to „akt oskarżenia przeciwko człowiekowi”

6 związkowych pułapek

6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie

Kobieta z folią

Mama Chemik: czy tak samo jak szczepionek boicie się metali ciężkich, które mogą być nawet w kubku, z którego codziennie pijecie kawę?

Sprawdź, czy otaczają cię toksyczni ludzie. 9 zachowań, na które musisz zwrócić uwagę

Joanna Pachla pokazała, czego partnerzy zabraniają kobietom

„Brania antydepresantów i chodzenia do psychiatry. W tajemnicy to robię”. Joanna Pachla pokazała, czego partnerzy zabraniają kobietom

Mikołaj Golachowski: W ekologii nie chodzi o ratowanie planety

Kobieta

Dominik Haak: promocja pozytywnego stylu życia zamieniła się w dyktaturę szczęścia, w której nie ma miejsca na trudne emocje

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Współzależność w związku. Jak ją rozpoznać u partnera?

Kobieta z psem na spacerze

Oblodzone chodniki posypane fusami z kawy zamiast solą. Ekologiczny pomysł na śliskie drogi

Ubrania, które nas trują. Sprawdź, dlaczego mogą być niebezpieczne

Marta Jermaczek-Sitak: Żyjemy w coraz większym stresie, chaosie, lęku i próbujemy sobie z nim poradzić, „porządkując” przyrodę

5 faktów o śmieciach, których nie znałaś. Pokazują, jak dużo odpadów wyrzucamy i jak małą mamy wiedzę na temat segregacji

5 faktów o śmieciach, których nie znałaś. Pokazują, jak małą mamy wiedzę na temat segregacji

Jak segregować odpady w małej kuchni? Podpowiada Kasia Wągrowska, aktywistka na rzecz zero waste

Jak segregować odpady w małej kuchni? Podpowiada Kasia Wągrowska, aktywistka na rzecz zero waste

Niedopałki papierosów wyrzucone na ziemię

Paulina Górska: 4,5 biliona niedopałków rocznie trafia do ekosystemu – na ziemię w miastach, lasach, plażach

Płetwal błękitny wynurza się z wody. Jego ogon złożony jest ze śmieci

14 mln ton mikroplastiku zalega na dnie oceanów. Jest gorzej, niż myśleli naukowcy

Krowa za bramą

Hodowla zwierząt wyrządza większe szkody dla klimatu niż auta, podaje raport Greenpeace

Paulina Górska: Moje dziecko sprowadzone do śladu węglowego? Mam w sobie bunt wobec takiego podejścia

Paulina Górska: Moje dziecko sprowadzone do śladu węglowego? Mam w sobie bunt wobec takiego podejścia

Plakat a na nim narysowana kula ziemska i napis "One world" (jeden świat)

Polska została pozwana do ETPC przez młodych Portugalczyków. Powodem pogłębianie zmian klimatycznych

Lubisz oleandry? Uważaj, są trujące! Ekspertka przestrzega

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

8 rzeczy, których organizm kobiety nie wybacza po 30-tce

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Po pracy nie masz już na nic siły? Oto 6 sposobów na odzyskanie energii wieczorem

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

„365 dni”: gdy kobieta staje się przedmiotem, a gwałt wydaje się romantyczny

7 najgorszych typów butów dla twoich stóp. Jakie obuwie może być niebezpieczne?

barbara pasek

„Gdybym po kolejnym ataku przestała szukać odpowiedzi, to skończyłoby się to śmiercią” – Barbara Pasek o swoich zmaganiach z boreliozą