Przejdź do treści

Dioksyny – szkodliwość w środowisku, kosmetykach i żywności

Dioksyny – szkodliwość w środowisku, kosmetykach i żywności Istock.com
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim

Dioksyny od lat budzą zainteresowanie środowisk naukowych. Są wyjątkowo niebezpiecznymi, toksycznymi substancjami, zagrażającymi zdrowiu i życiu ludzi. Co wiadomo o szkodliwości dioksyn? Czy dioksyny mogą znajdować się w żywności?

Dioksyny – co to jest?

Dioksyny to grupa związków chemicznych o wysokiej toksyczności i bardzo długim czasie rozpadu. Do grupy tych związków zaliczają się polichlorowane i polibromowane dibenzodioksyny (PolyChlorined DibenzoDioxin — PCDD, PolyBrominated DibenzoDioxin — PBDD) oraz polichlorowane i polibromowane dibenzofurany (PolyChlorined DibenzoFurans — PCDF, PolyBrominated DibenzoFurans — PBDF). Dioksyny występują w postaci bezbarwnych ciał stałych o niskiej lotności. Są hydrofobowe (nie rozpuszczają się w wodzie) i lipofilne – doskonale rozpuszczają się w tłuszczach. Są odporne na wysoką temperaturę, utleniacze i kwasy, promieniowanie z zakresu światła widzialnego. Ich rozpad jest możliwy jedynie w promieniowaniu nadfioletowym i temperaturze powyżej 1200⁰.

Szkodliwość dioksyn

Dioksyny są znane z bardzo dużej toksyczności. Poszczególne związki chemiczne mogą różnić się między sobą toksycznością w zależności od liczby atomów chloru, bromu lub innego atomu w cząsteczce i  ich ustawienia. Najbardziej toksyczna dla organizmów żywych jest 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioksyna (2,3,7,8-Tetra-Chloro-Dibenzo-p- -Dioxin — TCDD). Stopień toksyczności dioksyn określa współczynnik TEF (toxicity equivalent factor).

Szkodliwość dioksyn na organizmy żywe zależy też od konkretnego gatunku, wieku organizmu czy płci. Przykładowo, 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioksyna zabija bakterie już w stężeniu kilku µg/kg, a świnkę morską – 0,6 μg/kg. Śmiertelna dawka dla człowieka nie jest znana, ponieważ z etycznych względów nie prowadzi się badań dotyczących wpływu dioksyn na organizm człowieka. Wiadomo jednak, że Wiktor Juszczenko, były prezydent Ukrainy, który przeżył zatrucie dioksynami, miał we krwi ponad 20 tys. razy więcej tych związków niż norma (stężenie dioksyn niezagrażające życiu).

W przestrzeni zakupowej HelloZdrowie znajdziesz produkty polecane przez naszą redakcję:

PROMOCJA
Zdrowie umysłu
Less Stress from Plants 60 kaps. wegański
60,00 zł 90,00 zł
Pocenie się / istock

Zatrucie dioksynami – na co wpływa?

W przypadku Wiktora Juszczenki objawy zatrucia dioksynami były widoczne na skórze jako objawy trądziku chlorowego. Zatrucie dioksynami to jednak nie problem estetyczny, a zdrowotny – dioksyny wpływają destrukcyjnie na funkcjonowanie całego organizmu. Po pierwsze, bardzo silnie oddziałują na układ rozrodczy – endometrium macicy, gonady żeńskie i męskie, hormony steroidowe (męskie i żeńskie hormony płciowe – progesteron, estrogeny, androgeny, testosteron). Mają też działanie teratogenne (uszkadzają płód w organizmie matki). Dioksyny uszkadzają tarczycę, utrudniają gojenie się ran, zaburzają procesy oksydacyjne, wywołują przewlekłe alergie skórne. Niszczą układ immunologiczny, kostny, krwionośny. Mają działanie kancerogenne – mogą przyczynić się do powstawania nowotworów łagodnych i złośliwych. Dużym problemem z toksycznością dioksyn jest ich trwałość. Dioksyny mogą utrzymywać się w organizmie człowieka aż 30 lat.

Dioksyny w środowisku

Dioksyny w środowisku występują w bardzo małych stężeniach (10-9 do 10–12 g/l). Z tego powodu odkryto je dopiero pod koniec lat 50.XX wieku. Dziś na temat emisji tych związków wiadomo znacznie więcej. Człowiek jest narażony na ich działanie przez kontakt z zanieczyszczonym powietrzem, wodą, a także żywnością. Emisja dioksyn jest następstwem zarówno naturalnych procesów (wybuchy wulkanów, pożary lasów), jak i tych będących udziałem człowieka – produkcji chemikaliów przemysłowych, stosowania pestycydów, spalania paliw grzewczych i silnikowych, termicznej likwidacji różnego rodzaju odpadów (komunalnych, medycznych, przemysłowych), a nawet pracy przemysłu papierniczego. Do emisji dioksyn do atmosfery w znacznej mierze przyczynia się spalanie różnego rodzaju odpadów w gospodarstwach domowych.

Kubek termiczny

Dioksyny w przemyśle kosmetycznym

Dioksyny mogą także występować w środkach higieny osobistej takich jak tampony, podpaski, waciki kosmetyczne czy chusteczki. Wymienione produkty to materiały ligninowe, które są bielone za pomocą chloru. W wyniku reakcji chemicznej w materiałach wydzielają się śladowe ilości dioksyn. Chociaż w jednym tamponie czy podpasce są minimalne ilości tej toksycznej substancji, ilość dioksyn zgromadzona w ten sposób w organizmie przez całe życie może być już szkodliwa dla zdrowia. Z tego powodu warto w miarę możliwości wybierać środki higieniczne niebielone chlorem.

Dioksyny w żywności

Badania ryb z Bałtyku przeprowadzone w latach 2002-2006 wykazały przekroczenie dopuszczalnych stężeń PCDDs i PCBs aż w 80 proc. próbkach łososi, 16 proc. szprotów i 3 proc. śledzi. Najwięcej dioksyn występuje w mięsie, rybach i przetworach mlecznych ze względu na ich litofilność.

Kobieta spryskuje się mgiełką do twarzy

Kilka lat temu media obiegła informacja, że niektóre produkty lokalne z Małopolski i Śląska, między innymi jajka, są skażone dioksynami. Jest to jeden z wielu przykładów, jak zanieczyszczenie środowiska – gleby i wody – wpływa na zanieczyszczenie żywności bardzo toksycznymi substancjami.


Źródła:

  1. Słowińska, M., Koter-Michalak, M., Bukowska, B., Wpływ dioksyn na organizm człowieka — badania epidemiologiczne, Medycyna Pracy, 2011.
  2. Szlinder-Richert J., Barska I., Usydus Z., Ruczyńska W. i in., Investigation of PCDD/Fs and dl-PCBs in fish from the southern Baltic Sea during the 2002–2006 period, Chemosphere, 74 (11), 2009.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Czeka nas rewolucja na cmentarzach? Polska artystka zaprojektowała znicz, który po wyrzuceniu znika

Czeka nas rewolucja na cmentarzach? Polska artystka zaprojektowała znicz, który po wyrzuceniu znika

W stanikach popularnych marek odzieżowych znaleziono niebezpieczną substancję. Może doprowadzić do poważnych chorób

Sprawdź, czy otaczają cię toksyczni ludzie. 9 zachowań, na które musisz zwrócić uwagę

Kobieta bawi się z dzieckiem

Zanieczyszczone powietrze wpływa na mikrobiom jelitowy dzieci. Naukowcy ostrzegają przed zwiększonym ryzykiem chorób

Jason Momoa

Jason Momoa ściął swoje rozpoznawalne włosy w słusznej sprawie. „Musimy przestać!” – zaapelował

Drastycznie obniżyli ceny biletów na transport publiczny. Takich efektów nikt się nie spodziewał

„Takie historie dzieją się cały czas, tylko Odra jest na tyle dużą rzeką, że udało jej się przedrzeć do opinii publicznej” – mówi hydrolog i przyrodnik Piotr Bednarek

Mikołaj Golachowski: W ekologii nie chodzi o ratowanie planety

"Nikt tego po tobie nie chce sprzątać". Autorka profilu "Histeria sztuki" przeraziła się, gdy zobaczyła, co jest wyrzucane do Tatrzańskiego Parku Narodowego

„Nikt tego po tobie nie chce sprzątać”. Autorka profilu „Histeria sztuki” pokazała zdjęcia z Tatrzańskiego Parku Narodowego. Można się zdenerwować

Tabletki

Wyrzucasz leki razem z ulotką? Zobacz, dlaczego nie powinnaś tak robić

Owady i kotlet z probówki to jedzenie przyszłości? Jagna Niedzielska: „potrzebna nam rewolucja mentalna”

Mężczyzna na plaży

Jak wygląda „klasyczny Janusz” na polskiej plaży? Ta kampania jest hitem sieci

6 związkowych pułapek

6 związkowych pułapek. Często wpadamy w nie przez samych siebie

Dziewczynka gra w klasy na ulicy

„Potrzebujemy więcej zieleni. To nie jest już kwestia estetyki, a najlepszy sposób na ochronę przed katastrofalnymi skutkami upałów” – apeluje ekoaktywistka Paulina Górska

Lubisz kawę na wynos z kawiarni? Chemiczka wyjaśnia, dlaczego lepiej pić ja we własnym kubku

Lubisz kawę na wynos z kawiarni? Chemiczka wyjaśnia, dlaczego lepiej pić ją we własnym kubku

Zmiany klimatu zabiorą nam kawę? Kasia Wągrowska wyjaśnia, dlaczego to całkiem realny scenariusz i jak temu zapobiec

Zmiany klimatu zabiorą nam kawę? Kasia Wągrowska wyjaśnia, dlaczego to całkiem realny scenariusz i jak temu zapobiec

Para stoi na moście

Milena Wojnarowska o wchodzeniu w toksyczne związki: „Klimat, który tworzy niezdrowa relacja, może kojarzyć się nam z poczuciem bezpieczeństwa”

matka z dorosłą córką

„Przez całe życie była toksyczną osobą, w każdej roli: pracownika, koleżanki, siostry, córki. I toksyczną mamą” – opowiada 35-letnia Ada o swojej matce

Kobieta stoi na pustyni

Czy na Ziemi zabraknie piasku? „Piasek jest drugim najbardziej eksploatowanym zasobem na świecie” – ostrzega ekoaktywistka Paulina Górska

Słoneczniki

Jak wojna w Ukrainie wpłynie na globalną produkcję żywności? „Kryzys dotknie nas wszystkich” – ostrzega Paulina Górska

Para całuje się

„’Ciepło zimno’ to jedna z najpopularniejszych technik manipulacji stosowanych w związku. Takie relacje potrafią trwać latami” – ostrzega psycholożka

Plastikowe butelki wielkokrotnego użytku uwalniają setki chemikaliów – przestrzegają naukowcy

Plastikowe butelki wielkokrotnego użytku uwalniają setki chemikaliów – przestrzegają naukowcy

Święta przetrwać czy przeżywać? Jak czerpać pozytywną energię z trudnych spotkań

Plakat

W piątkowe południe zawyją syreny alarmowe. To „Alarm dla klimatu”

×