Przejdź do treści

„Jedna z bohaterek mojej wystawy napisała, że depresja dotyka osoby, które były silne zbyt długo” – mówi Karolina Jonderko

Wystawa "Tacy jak my" / Karolina Jonderko
Wystawa "Tacy jak my" / zdj. Karolina Jonderko
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Matka z córką rzucają confetti
Nie namawiaj córki do bycia bardziej śmiałą. „Próba zmieniania temperamentu na siłę może być szkodliwa”
męska grypa
„Męska grypa” to nie wymysł. Winny jest prawdopodobnie testosteron
szczepienie przeciw koronawirusowi
Coraz więcej Polaków chce się zaszczepić przeciwko COVID-19 – wskazuje najnowszy sondaż
Mikołaj Foks
Jak wychować pewne siebie dziewczynki? Radzi Mikołaj Foks [WIDEO]
8 mitów na temat medytacji według Kasi Bem. Sprawdź, czy któryś z nich cię zaskoczy
8 mitów na temat medytacji według Kasi Bem. Sprawdź, czy któryś z nich cię zaskoczy

– Na jednym z lusterek pojawił się ślad odbitej szminki. Było to dla mnie wspaniałe i niezwykle wzruszające, bo to mężczyzna, który stracił ukochaną kobietę. Odeszła od niego, gdy miał nawrót choroby – mówi Karolina Jonderko, autorka wystawy „Tacy jak ty”.

W głównej hali Dworca Centralnego w Warszawie stanęło 15 fotografii osób ujętych w skali 1:1. To kobiety i mężczyźni, którzy w swoim życiu doświadczyli bądź nadal doświadczają kryzysu psychicznego. W miejscu twarzy mają przyklejone lusterka. Podróżujący mijają te osoby, stają przed nimi, przeglądają się. Co chciałaś, żebyśmy zobaczyli w odbiciach?

Przede wszystkim, oglądający widzą siebie, a poza tym, mogą przejrzeć się w historiach dołączonych do zdjęć, napisanych przez sportretowane osoby. Wystawa ma przełamywać bariery między „my – zdrowi”, a „oni – chorzy”. O depresji wiemy już sporo, ale schizofrenia nadal bywa przedstawiana w mediach przez pryzmat drastycznych, skrajnych przypadków. Widzimy chorego, który biega z nożem i odciętą głową żony albo męża, a komentarz do tego jest niezwykle stygmatyzujący: „Chorował na schizofrenię, więc dopuścił się zbrodni”. I właśnie przez takie uproszczenia, i skróty osoby zmagające się ze schizofrenią wciąż są napiętnowane. Tracą pracę, tracą przyjaciół, tracą związki.

Kiedy oglądałam twoją wystawę, nie we wszystkich lustrach mogłam się przejrzeć. Mogę to tłumaczyć prozaiczną przyczyną – jestem drobną i niską osobą, więc moja twarz była niżej niż twarze sfotografowanych przez ciebie osób. Można jednak pomyśleć o tym metaforycznie, że nam wszystkim może być trudno zobaczyć siebie w osobach zmagających się z chorobą. Wolimy myśleć, że nas to nie dotyczy, nie mamy z tym nic wspólnego.

Trudno jest się utożsamić z chorującymi na depresję, schizofrenię, chorobę afektywną dwubiegunową. Zazwyczaj jesteśmy bardziej oceniający niż współodczuwający. A ja chciałam skłonić do autorefleksji. Rozmawiając z bohaterami wystawy, znajdowałam wiele podobieństw. Praktycznie w każdej z tych historii odszukałam bliskie mi doświadczenia. Wróciłam wspomnieniami do czasu, kiedy sama zmagałam się z depresją, byłam w bardzo złym stanie, a słyszałam, że jestem słaba, leniwa, a tacy ludzie nie umieją radzić sobie z problemami. Jedna z bohaterek mojej wystawy napisała, że depresja dotyka osoby, które były silne zbyt długo. Teraz, te słowa do mnie przemawiają, ale wtedy mieszkałam w małym miasteczku na Śląsku i myślę, że miało to znaczenie. W niedużych miejscowościach choruje się inaczej niż w wielkich aglomeracjach.

Przede wszystkim, oglądający widzą siebie, a poza tym, mogą przejrzeć się w historiach dołączonych do zdjęć, napisanych przez sportretowane osoby. Wystawa ma przełamywać bariery między "my - zdrowi" a "oni - chorzy"

Inne są też możliwości otrzymania pomocy.

Miejsce, w którym mogłam znaleźć dla siebie wsparcie, wskazała mi koleżanka, za co już zawsze będę jej wdzięczna. Czasem jeden człowiek może uratować nam życie. Wiele sportretowanych przeze mnie osób opisuje swoje symptomy, opowiada, jak zaczęła się ich choroba, jak sobie z nią radzili i jak uczą się z nią żyć, jak uczą się siebie na nowo. Więc, oprócz odnajdywania własnych cząstek, dowiedziałam się, jak się obserwować, jakie mogą być objawy, jak dbać o swój mózg. Okazuje się, że symptomy chorób –  czy to afektywnej dwubiegunowej, czy depresji – można dość wcześnie rozpoznać. Teraz, gdybym zaobserwowała je u siebie, od razu wiedziałabym, że muszę się zgłosić do psychiatry.

Autorka wystawy, Karolina Jonderko / zdj. Nina Harbuz

Autorka wystawy, Karolina Jonderko / zdj. Nina Harbuz

Dużo wnosi też sposób, w jaki bohaterowie wystawy opisują swoje choroby. Jedna z osób opowiada o tym, jak została pilotem odrzutowca F20, a w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10, F20 oznacza schizofrenię paranoidalną.

Niektórzy z bohaterów mają te same choroby – schizofrenię, chorobę afektywną dwubiegunową, depresję, ale każdy opowiada o niej zupełnie inaczej. Różnie też ją przeżywają i bardzo indywidulanie sobie z nią radzą. Niektórzy wplatają humor, żeby przeżywanie choroby nie było takie ciężkie, stało się bardziej przyswajalne, akceptowalne. Były opowieści, które niezwykle mnie poruszyły. Bardzo zapadła we mnie historia pani Katarzyny, która w trakcie medytacji zaczęła słyszeć głosy. Na początku były dobre i wspierające, kobieta poczuła wręcz, że ma nadprzyrodzoną moc. Po jakimś czasie głosy stały się okrutne i okazało się, że to schizofrenia. Dzięki tej wystawie można dowiedzieć się, jak reagować, gdyby takie symptomy nam się przydarzyły i gdzie prosić o pomoc. Można dowiedzieć się, że są infolinie i fundacje, o których ja lata temu, kiedy zachorowałam na depresję, nie wiedziałam. Myślę, że to jest ważne dla wszystkich osób, które są w stanie kryzysu psychicznego, a boją się prosić o pomoc.

Niektórzy z bohaterów mają te same choroby – schizofrenię, chorobę afektywną dwubiegunową, depresję, ale każdy opowiada o niej zupełnie inaczej. Różnie też ją przeżywają i bardzo indywidulanie sobie z nią radzą. Niektórzy wplatają humor, żeby przeżywanie choroby nie było takie ciężkie, stało się bardziej przyswajalne, akceptowalne

Wystawa „Tacy jak ty” pokazana jest w trudnym dla nas wszystkich momencie, w czasie trwającej pandemii. Przeprowadzone w drugiej połowie października badania wykazały, że co czwarta osoba w Polsce zgłasza pogorszenie się nastroju i odczuwa spadek energii. Poza tym, 17 proc. ankietowanych zmaga się z bezsennością, 13 proc. ma trudności z koncentracją, a 9 proc. z pamięcią. I tylko 18 proc. osób, które dostrzegły u siebie takie objawy, zdecydowało się skonsultować ze specjalistą. 65 proc. respondentów przyznało, że nie planują wizyty u psychiatry czy psychoterapeuty.

I dlatego mam nadzieję, że wystawa w jakimś stopniu to zmieni. Przybliży codzienne życie osób z tymi schorzeniami, żebyśmy mogli zobaczyć, że są tacy, jak my. Że mają te same problemy, co my. Żeby ludzie zdecydowali się prosić o pomoc, bo w ten sposób nie tylko walczą o siebie i jakość swojego życia, ale dbają także o swoich bliskich. Mam również nadzieję, że odwiedzający wystawę, będą w stanie wyciągnąć pomocną dłoń do osób w  swoim otoczeniu, które tego wsparcia potrzebują – zamiast się od nich odsuwać i piętnować, jak to zrobili współpracownicy jednego z moich bohaterów, który choruje na schizofrenię. Zamiast spróbować dowiedzieć się, co takiego przeżywa, przykleili mu łatkę alkoholika i narkomana.

Autorka wystawy, Karolina Jonderko / zdj. Nina Harbuz

Autorka wystawy, Karolina Jonderko / zdj. Nina Harbuz

Sportretowałaś 15 osób – 11 kobiet i 4 mężczyzn. Myślę o tej dysproporcji, że ona też coś pokazuje. Niełatwo jest mówić o swoim stanie ducha i o pogarszającym się zdrowiu psychicznym, ale mimo wszystko, łatwiej jest to ugłaśniać kobietom, niż mężczyznom. To sprawia, że są w tych zmaganiach jeszcze bardziej samotni. Czy czułaś, że fotografowanym przez ciebie mężczyznom trudniej jest mówić o swojej chorobie? 

W trakcie rozmów z nimi nie wyczułam tego. Wydaje mi się, że zmagają się z tą chorobą już na tyle długo, że są otwarci, by o niej opowiedzieć. Ale faktycznie, przez chwilę miałam obawy, że w projekcie wezmą udział same kobiety, a tego chciałam uniknąć. Szukałam więc mężczyzn, którzy się odważą opowiedzieć o tym, jak zdecydowali się prosić o pomoc. Myślę, że w naszej kulturze nadal nie jest to dla nich łatwe. Mężczyzna wciąż nie może okazać słabości, nie może płakać, musi być silny, jest głową rodziny. Kobiety zawsze miały większe przyzwolenie na płacz, na słabość. Cieszę się, że udało mi się sportretować tę czwórkę. I ciekawe jest dla mnie, że w dniu otwarcia wystawy, przy zdjęciach zatrzymywało się wielu mężczyzn i wnikliwie czytali wszystkie historie.

depresja smutna dziewczyna

I co zobaczyłaś na ich twarzach?

Wszyscy byli bardzo poważni i skupieni. Jeden pan, czekając zapewne na pociąg, czytał chyba z 40 minut. Pomyślałam: wow! Gdybym pokazała tę wystawę w galerii, przyszliby na nią konkretni ludzie, którzy chodzą na wystawy. A Dworzec Centralny jest idealnym miejscem, bo przewija się przez niego bardzo dużo przypadkowych osób. Zmierzając z walizką na peron, zatrzymają się na chwilę i  może ta wystawa da im do myślenia, uświadomi ich, uwrażliwi, że może czasem warto się zainteresować tym, co przeżywa drugi człowiek. Może też ta wystawa da komuś nadzieję, że z diagnozą depresji, schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej można wieść dobre życie? Oczywiście pod warunkiem, że jest się leczonym.

Faktem jest, że każda ze sportretowanych przeze mnie osób przeszła przez swoje piekiełko. Jedna dziewczyna chorowała na anoreksję, bulimię, potem stwierdzono u niej chorobę afektywną dwubiegunową, była 40 razy hospitalizowana, poczynając od 12-tego roku życia. A teraz, pracuje, pisze książkę, spełnia się. Jest wśród tych bohaterów również 78-letnia pani, księgowa, która dokładnie opisuje całą chorobę, czym jest, jak się ją leczy, jak uczy się wychwytywać, że ma nawrót. Wydaje mi się, że ta wystawa budzi w ludziach emocje i ożywia uczucia.

Wystawa "Tacy jak my" / fot. Karolina Jonderko

Wystawa „Tacy jak my” / fot. Karolina Jonderko

Ktoś nawet pocałował jednego z twoich bohaterów.

Tak, pan Marek dostał całusa. Na jego lusterku pojawił się ślad odbitej szminki. Było to dla mnie wspaniałe i niezwykle wzruszające, bo to mężczyzna, który stracił ukochaną kobietę. Odeszła od niego, gdy miał nawrót choroby. Ta i inne historie opowiadają o tym, jak ludzie radzą sobie z chorobą, jak układają sobie z nią życie. I to, co może jest najważniejsze, to że wystawa może dać poczucie, że jeżeli ktoś zmaga się z kryzysem i problemami psychicznymi, to nie  jest w tym sam. Że ich – nas jest dużo. Ja w swojej depresji czułam się bardzo samotna, myślałam, że cały świat jest zły, wszyscy są przeciwko mnie, nikogo nie obchodzę, jestem sama ze swoim bólem. A tak nie było i nie jest. Myślę, że większość z nas zna osoby, które borykają się z problemami psychicznymi. Także jeśli odwiedzający wystawę nie odnajdą własnej historii, to może zobaczą w niej  kogoś, kto jest im bliski i będą wiedzieli, jak komuś pomóc, albo przynajmniej przekażą numer telefonu, pod którym można otrzymać profesjonalne wsparcie.

Jak kontrolować stres?

Wystawa została zrealizowana w ramach projektu Centrum Wsparcia dla Osób w Stanie Kryzysu Psychicznego. W ramach Centrum Wsparcia Fundacja ITAKA prowadzi:

  • Telefoniczne Centrum Wsparcia 800 70 2222 – bezpłatna linia, która działa 24 godziny przez 7 dni w tygodniu
  • E-mail: [email protected]
  • Stronę www.liniawsparcia.pl
  • Czat

Karolina Jonderko – c złonkini Agencji Napo Images. Absolwentka fotografii na wydziale operatorskim w Szkole Filmowej w Łodzi.  Swoje działania fotograficzne koncentruje na długoterminowych projektach. Większość z nich dotyka zjawiska straty i wiążących się z nią następstw. Wychodząc od własnych doświadczeń, autorka rozszerza perspektywę o innych ludzi zmagających się z problemem utraty – najbliższych, miejsca, tożsamości, zdrowia. W swojej pracy przykłada niezwykłą wagę do zbudowania osobistej więzi z bohaterami oraz zrozumienia ich sytuacji. Laureatka wielu prestiżowych nagród polskich i zagranicznych m.in Grand Press Photo czy Magnum Phots & Ideas Tap.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

Sztuka ilustrowania

Sztuka ilustrowania. Top 10 wśród polskich ilustratorów dziecięcych książek

Emma Thompson: Czasem depresja jest demoniczna. Moja była ironicznie niemelodramatyczna

Katarzyna Tutko: pandemia koronawirusa a trauma

Katarzyna Tutko: Osoby, które doświadczyły pandemii, mogą przekazywać lęk swoim dzieciom. Może być dziedziczony z pokolenia na pokolenie, tak samo jak w przypadku wojny

Dolly Parton: Wielkie piersi, wielkie usta, wielkie włosy. Ludzie mówili, że takie kobiety wyglądają tanio, a ja wiedziałam, że taka właśnie chcę być

Olivia Colman: Ci, którzy nie lubią mnie z powodu rozmiaru mojego tyłka, mogą się odp…lić. Jestem całkiem miłą osobą!

zespół aspergera

„Jestem łącznikiem ze światem autyzmu” – mówi Karol, 19-latek z zespołem Aspergera

Zofia Zborowska

Zofia Zborowska komentuje pytania o plany posiadania dzieci: może poroniłam i boję się podjąć kolejną próbę?

Ola Petrus: bardzo chcę żebyście poczuli takie same ciary żenady, jakie mnie przeszły. Niskorosła stand-uperka opowiada o propozycji roli w serialu, którą dostała

Ola Petrus: bardzo chcę, żebyście poczuli takie same ciary żenady, jakie mnie przeszły. Niskorosła stand-uperka opowiada o propozycji, którą dostała

„Zapachy wspierają nasze leczenie zarówno poprzez poprawę nastroju, ale jeszcze częściej ze względu na swoje lecznicze właściwości” – mówi Urszula Buyuly

Kiedy ćwiczenia wpędzają w smutek

Co za dużo to niezdrowo. Czyli kiedy ćwiczenia wpędzają w smutek

Dwie minuty do szczęścia - czyli jak to na co patrzysz, może poprawić ci nastrój

Dwie minuty do szczęścia – czyli jak to na co patrzysz, może poprawić ci nastrój

„Osoba, która nie ma sezonowych zaburzeń nastroju, zimą ma prawo mieć obniżony nastrój i chandrę”. O tym, czym jest fototerapia, mówi psychiatra Anna Antosik-Wójcińska

„Przestań się smucić”, „weź się w garść” – takie słowa mogą zadziałać odwrotnie. Czego nie mówić osobie z depresją? Tłumaczy psycholog Katarzyna Binkiewicz

„Uznałam, że lepsze dla mojego zdrowia psychicznego jest niezaglądanie na Facebooka”. Czy da się żyć bez mediów społecznościowych? Zapytaliśmy o to „tę bez fejsa”

dwie kobiety korzystające ze smartfonów

Diagnoza w kieszeni. Smartfon pomoże wykryć zaburzenia neurologiczne

Szczepić czy nie szczepić?

Szczepić czy nie szczepić? W rozmowie z Izabelą Filc-Redlińską

Super Żywność, czyli superfoods po polsku

Życie bez odpadów

Żyj jak rolnik!

Marta Dymek – wege inspiracja bez końca!

W drodze do siebie. Psychoterapia czy spotkania z coachem?

W drodze do siebie. Psychoterapia czy spotkania z coachem?

Hip-hop terapia

Hip-hop terapia

Lena Dunham radzi

Lena Dunham radzi

Spacer szlakiem łódzkich murali

Spacer szlakiem łódzkich murali

Najpopularniejsze

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

smutna kobieta pakująca prezenty świąteczne

Nie lubisz świąt? Nie martw się, to… normalne

Jak pozbyć się oponki z brzucha

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

10 niezdrowych wieczornych nawyków

Ubrania, które nas trują. Sprawdź, dlaczego mogą być niebezpieczne

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Zimno jest zdrowe! Nie wierzysz? Oto 5 pożytków z niskich temperatur

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Jak oddychać? Proste ćwiczenie czyni cuda

Jak oddychać? Kasia Bem przedstawia proste ćwiczenie, które czyni cuda

poranne wstawanie

7 rzeczy, które ułatwią poranne wstawanie

Jak poprawić krążenie w nogach? Ćwiczenia, które warto wykonywać

Odczuwasz lęk i niepokój, choć nic złego się nie dzieje? Sprawdź, co może ci dolegać