Smog w Polsce – jak się tworzy i jak się przed nim skutecznie bronić?

Smog to zjawisko powstałe na skutek połączenia trzech niekorzystnych dla czystego powietrza czynników. Zanieczyszczenie powietrza w połączeniu z wysokim stopniem zamglenia oraz brakiem wiatru daje efekt unoszącej się w powietrzu szkodliwej dla człowieka zawiesiny przypominającej mgłę. Oddaje to dobrze sama nazwa zjawiska – „smog” powstała z połączenia angielskiego smoke (palić) oraz fog (mgła).

W coraz większej ilości miejsc w Polsce dane dotyczące poziomu zanieczyszczenia powietrza są bardzo niepokojące. Na 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w UE aż 33 to polskie miejscowości. Choć te fakty nie napawają optymizmem, przed smogiem można się obronić.

Z czego składa się smog?

Smog to właściwie mgła, w której znajdują się wszystkie najbardziej niebezpieczne dla ludzkiego zdrowia i życia substancje. Są to między innymi:

• pył PM10, którego cząsteczki o średnicy 10 mikrometrów wnikają do płuc i dróg oddechowych,
• pył PM 2,5 składający się z jeszcze mniejszych, a przez to bardziej niebezpiecznych dla organizmu cząsteczek (2,5 mikrometrów), które przez pęcherzyki płucne wnikają do krwiobiegu,
• benzo(a)piren – wielopierścieniowy węglowodór aromatyczny, który przedostaje się do płuc,
• metale ciężkie.

Smog alert – dlaczego smog jest tak niebezpieczny?

Smog jako zjawisko jest nadal lekceważony przez bardzo wiele osób. Mimo alarmu o przekroczonych wszystkich dopuszczalnych normach zanieczyszczeń nadal można w mieście spotkać wielu biegaczy, którzy nie używają masek. W miejskich parkach także nie brakuje spacerujących. Wydaje się, że to lekceważenie ostrzeżeń Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska wynika przede wszystkim z nieświadomości, jak poważnym zagrożeniem jest smog.

Wystarczy chyba uzmysłowić sobie, że benzo(a)piren, czyli jedna z głównych substancji składających się na smog może:

• wywoływać nowotwory,
• upośledzać płodność,
• uszkadzać nadnercza i wątrobę,
• niszczyć układ krwionośny
• działać szkodliwie na ciężarną i dziecko w jej łonie.

Z kolei dwutlenek siarki:

• działa drażniąco na drogi oddechowe,
• powoduje skurcz oskrzeli,
• uszkadza płuca,
• upośledza zdolność krwi do przenoszenia tlenu.

Pył PM10:

• działa negatywnie na układ oddechowy,
• zwiększa ryzyko ostrego zapalenia oskrzeli, przewlekłej choroby płuc.

Pył PM2,5:

• powoduje miażdżycę,
• sprzyja zapaleniu naczyń krwionośnych.

Smog w Polsce – jak jest naprawdę

Smog w USA lub Chinach już nikogo nie dziwi. Natomiast na tle tych wielkich państw i aglomeracji istniejących w ich obrębie wyniki polskich miast nie napawają optymizmem.

Polska zajmuje pierwsze miejsce wśród krajów UE pod względem najwyższego stężenia benzo(a)pirenu. Normy WHO w kraju przekroczone są prawie 40-krotnie.

Do tych wyników przyczynia się przede wszystkim ogrzewanie domów piecami, które opalane są paliwem stałym, węglem lub drewnem, a niejednokrotnie także różnego rodzaju śmieciami. Spalanie to powoduje aż 83,3% zanieczyszczeń pyłem PM10.

W Polsce uruchomiony został program SMOG STOP, którego celem jest dofinansowanie działań na rzecz ograniczenia niskiej emisji. W jego ramach dofinansowywana jest m.in. wymiana pieców na nowsze, wydzielające mniej zanieczyszczeń. Nie da się jednak ukryć, że problem smogu nie znika wraz z zakończeniem sezonu grzewczego.

Do powstania go przyczynia się również komunikacja samochodowa: emisja z rur, ścieranie opon i klocków hamulcowych, a także tzw. pylenie wtórne, czyli podrywanie pyłu osadzonego na drodze.

Jak się bronić przed smogiem?

Smog jest problemem, z którym można podjąć walkę. Pierwszą formą obrony jest odpowiednia dieta. Przede wszystkim chodzi o jej wzbogacenie o produkty zawierające kwasy omega-3, czyli: migdały, masło, olej rzepakowy, pestki dyni, nasiona lnu. Warto zadbać także o odpowiednią ilość produktów zawierających witaminy B6 (np. kasza gryczana, kurczak) oraz B12 (ryby, sery, jajka). Wszystkie te substancje zmniejszają działanie smogu na organizm człowieka. Szczególnie chodzi o jego negatywny wpływ na układ krwionośny. Z kolei witamina C i E redukują skutki stresu oksydacyjnego, który również jest jednym z efektów smogu.

Nie ma co ukrywać, że najlepszą obroną przed smogiem jest nieopuszczanie zamkniętych pomieszczeń w sytuacji, kiedy normy zanieczyszczenia powietrza są znacząco przekroczone. Skąd to wiedzieć? Pomagają przede wszystkim specjalne aplikacje smogowe takie jak:

• Smog Info (co godzinę aktualizuje stężenie szkodliwych substancji w powietrzu),
• Smok Smog (umożliwia kontrolowanie jakości powietrza nie tylko w Polsce, ale i w 3000 miastach na świecie).

W przypadku wysokiego poziomu zanieczyszczeń i jednoczesnej konieczności poruszania się po otwartych przestrzeniach warto skorzystać z maski przeciwsmogowej, która ogranicza dostawanie się szkodliwych substancji do ludzkiego organizmu. W Polsce jeszcze do niedawna bardzo mało osób z niej korzystało. Obserwować jednak można dynamiczne zmiany z tym zakresie. Coraz więcej osób, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, gdy smog jest szczególnie odczuwalny, korzysta z masek.