Przejdź do treści

Jakub Krawiec: „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, gdy już będzie na rynku

Jakub Krawiec, psycholog, SWPS
Jakub Krawiec: Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku / Archiwum prywatne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Ginekologowi warto mówić o tym, że podczas seksu cię boli, że nie masz ochoty na czułości albo, że w ostatnim czasie spałaś z kilkoma facetami
Dziewczyna stojąca na ulicy
„Zejście po schodach też może stać się dla ciebie ścieżką kontemplacji”. Kasia Bem o spacerze medytacyjnym
„Polski ład” ogłoszony. Co nowego w ramach działań w zakresie ochrony zdrowia?
joga yoga
Joga w hamaku. Ćwicz nad ziemią!
Nie wypada? A właśnie że wypada!

Na fake newsy możemy się „zaszczepić” za pomocą nudgingu i boostingu. Metody te pomogą również wypracować takie nawyki jak częste mycie rąk i niedotykanie twarzy. Na czym polegają i jaki wpływ na walkę z pandemią mogą mieć interwencje behawioralne – w rozmowie z Hello Zdrowie wyjaśnia Jakub Krawiec, psycholog z Uniwersytetu SWPS. 

 

Jolanta Pawnik: Od lat mam nawyk dotykania twarzy. Jak bym nie próbowała nad tym zapanować, nie umiem. Czy psychologia behawioralna mogłaby mi cos pomóc?

Jakub Krawiec: To dosyć powszechny nawyk. Badania pokazują, że siedząc przed komputerem, w ciągu godziny dotykamy twarzy nawet kilkanaście razy! Dla wielu z nas to mimowolny odruch. Możemy z nim walczyć, stosując tzw. implementację intencji, czyli przygotować sobie schematy do  zastosowania w razie wystąpienia danej sytuacji. Jeśli obawiamy się, że będziemy w miejscu publicznym dotykać twarzy podczas rozmowy albo słuchając wykładu, możemy  umówić się ze sobą, że będziemy wtedy np. wkładać ręce do kieszeni. Budujemy w ten sposób zachowanie zastępcze oparte o taki schemat.

A może to być schemat: ile razy dotknę twarzy, tyle razy dam sobie po łapach? Jeśli to będzie często, to może stracę ten odruch.

Jeśli nie musimy, nie wymierzajmy sobie kar. Badania pokazują też, że nie działa na nas straszenie, szczególnie wtedy, kiedy mamy niskie zasoby poczucia własnej skuteczności. Lepiej mieć inne gotowe scenariusze i schematy działania, by podnieść jej poziom. Mocne, negatywne emocje, np. wysoki strach w połączeniu z niskim poczuciem własnej skuteczności, mogą wywołać efekt odwrotny i prowadzić do bierności.

Michał Domaszewski, lekarz rodzinny

Przedstawiciele nauk behawioralnych zachęcają nas do stosowania dwóch sposobów kształtowania zachowań – nudgingu  i boostingu.  Możemy je omówić?

Zainteresowanie nudgingiem bardzo wzrosło dwa lata temu, kiedy jeden z twórców tego podejścia, Richard H. Thaler, otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii.

Nudging można obserwować w różnych dziedzinach naszego życia, kiedy mamy do czynienia z podejmowaniem decyzji. Nudgingiem będzie np. ustawianie na półce na wysokości wzroku produktów mniej kalorycznych. Możemy w ten sposób przynajmniej próbować wpływać na lepsze wybory konsumentów. W  przypadku korononawirusa nudgingiem będzie stosowanie przejrzystych instrukcji formułowanych tak, by przewidywać i minimalizować błędy.  Jak zbadali brytyjscy naukowcy zajmujący się interwencjami behawioralnymi, by plakaty instruujące nas o zasadach prawidłowego mycia rąk były skuteczne, muszą w jasny sposób przedstawiać konkretne etapy tej czynności i nie obciążać tekstem.  Powinny im także towarzyszyć warunki do wypełnienia zaleceń z instrukcji, np.  łatwo dostępna umywalka czy urządzenia do dezynfekcji.

Taki efekt może mieć także skrótowiec DDM – Dezynfekcja-Dystans-Maseczki, który od kilku dni święci tryumfy w mediach, a którego używa nowy minister zdrowia. Bardzo mnie cieszy, że zmienił komunikację na temat koronawirusa. Używa skrótowców, które pomagają nam pamiętać o pewnych rzeczach i mogą wpływać na oczekiwane zachowania.

Nasz mózg lepiej przyjmie skrót DDM, niż opisowe: należy zachować odpowiedni dystans społeczny, dezynfekować ręce i zakładać maseczki?

Tak działają różne heurystyki, czyli instrukcje i sposoby myślenia. Ważne jest, by konsekwentnie stosować spójną komunikację na wszystkich płaszczyznach. Niepokoją mnie rozdźwięki wśród liderów społeczności. Badania pokazują, że normy i zachowania kształtowane są w dużej mierze przez liderów społeczności, którzy w tak spolaryzowanym świecie w jakim żyjemy, mogą narzucać pewne wzorce myślenia i zachowań grupom swoich zwolenników. Tak jest np. z noszeniem maseczek. Na nic nie zda się mówienie o obowiązku ich zakładania, kiedy liderzy partii, która ma duże przełożenie na społeczeństwo, wręcz nawołują do czego innego. To podważa spójność komunikacji, nad którą pracują ustawodawcy. Obawiam się, że ludzie w niektórych kręgach informacyjnych będą mniej stosować się do obostrzeń, które przecież mają służyć wspólnemu dobru.

Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy.

Czy hashtag #zostanwdomu był skutecznym komunikatem?

To był bardzo dobry tekst, bo docierał też do osób ze starszych grup wiekowych, mimo że w mniejszym stopniu korzystają z Internetu. Było to widać w danych z Google Maps (Google Community Mobility Reports) dotyczących przemieszczania się użytkowników urządzeń mobilnych i logowania się ich w miejscach publicznych, poza domem. Widać było, że ludzie potraktowali to zalecenie poważnie.

Spójne, krótkie wiadomości pomagają nam ograniczać niepewność i wzmacniać nasze zachowanie. Spójne informowanie w czasach kryzysu, bez pozostawiania miejsca na historie konspiracyjne, jest bardzo istotne. Dzięki temu w skali makro będziemy mogli zaobserwować, że system zdrowia będzie trochę mniej przeciążony.

leczenie kryształami

Wokół nas krążą  setki fejkowych informacji dotyczących koronawirusa i ludzie ciągle je łapią, choć przecież powinni już być trochę „zaszczepieni” na fejki. Dlaczego tak nie jest?

Każdy z nas w jakimś stopniu jest już wytrenowanym użytkownikiem Internetu. Korzystając z wiedzy i doświadczenia, w jakimś stopniu możemy ocenić, czy to, co widzimy, może wzbudzać nasze wątpliwości. Jeśli tak jest, to może nie warto tego udostępniać.

Na Uniwersytecie Regina w Kanadzie badacze postawili na bardzo prosty nudging. Zamieszczali krótką prośbę, by ludzie zastanowili się nad trafnością i prawdziwością informacji. Sam ten komunikat zadziałał tak, że prawdziwe informacje były aż trzykrotnie częściej rozpowszechniane, niż te nieprawdziwe.

Sander Van der Linden, badacz z Cambridge, kilka lat temu opracował grę, która jest swoistą „szczepionką” na fake newsy. Na początku udostępniał małego fake  newsa, będącego nagięciem jakiegoś faktu, który mimo wszystko wyglądał dość wiarygodnie. Następnie zestawiano osoby badane z niezbitymi dowodami i rzetelną, fachową wiedzą z danego tematu, która temu zafałszowanemu newsowi zaprzecza. Już sam dysonans poznawczy sprawia, że w przyszłości, przy kolejnych powtórzeniach takiej sytuacji, jesteśmy bardziej wyczuleni.

Na tym właśnie polega boosting, czyli rozwijanie kompetencji ludzi, by lepiej radzili sobie w podejmowaniu decyzji, a w tym przypadku – byli uodpornieni na nieprawdziwe informacje.  W przypadku COVID-19  możemy nie tylko opierać się na naszym doświadczeniu, które na początku pandemii było bardzo niewielkie i mogliśmy postępować bardziej nieracjonalnie, ale teraz, widząc bliskość zagrożenia, jesteśmy bardziej skłonni, by traktować je poważniej.

A w jaki sposób zaszczepić w nas, że koronawirus pozostanie już na zawsze w katalogu naszych chorób? Lekarze mówią o tym od początku, ale my jakoś nie dowierzamy.  

Myślę, że sami się do tego przyzwyczaimy, nie wiem, czy jest potrzeba specjalnych działań. Wszystko zależy od tego, jak rzetelnie będziemy prowadzić komunikację na jego temat  i jak rzetelnie będziemy docierać z informacjami do społeczeństwa. Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy. „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

kobieta w maseczce w czasie pandemii

„Gdy mamy społeczeństwo o tak wyraźnie zaznaczających się nierównościach, naturalne jest to, że ludzie zaczynają się wkurzać” – twierdzi dr Mikołaj Ratajczak

Kobieta w maseczce ochronnej

Jest rozporządzenie wobec maseczek na otwartym powietrzu. Kiedy się z nimi pożegnamy?

Książę Harry na koncercie Vax Live/ fot. GettyImages

„Szczepionkę należy rozdać każdemu i wszędzie” – apelował książę Harry na wielkim koncercie promującym szczepienia na COVID-19

Co zamiast kwarantanny? Anglicy wpadli na pewien pomysł i będą go testować/fot. iStock

Co zamiast kwarantanny? Anglicy wpadli na pewien pomysł i będą go testować

podróże w pandemii

Parlament Europejski poparł paszporty szczepionkowe. Będą zależne od rodzaju szczepionki na COVID-19

Lekarz w stroju ochronnym

Wstrząsająca relacja pielęgniarki ze szpitala, w którym zabrakło tlenu dla chorych. „To było piekło”

Kobieta na plaży

W maju zostaną otwarte siłownie, baseny, muzea, galerie handlowe, hotele i restauracje. Premier ogłosił plan odmrażania gospodarki

Koronawirus w supermarketach

Koronawirus w supermarketach. Gdzie najłatwiej się nim zarazić podczas zakupów?

New Delhi, pandemia

Ekstremalnie trudna sytuacja epidemiczna w Indiach. „Ludzie umierają w męczarniach”

pandemia koronawirusa

Podczas pandemii zmarło najwięcej Polaków od wojny. To efekt COVID-19, ale prawdopodobnie nie tylko

Lieg

„Cud w Lieg”. COVID-19 omija tę miejscowość – ani jeden z mieszkańców nie zaraził się koronawirusem

Kobieta pisze na laptopie. Obok siedzi pies

Szczepienie na COVID-19 a dzień wolny od pracy. To „koszt, który może zostać przez firmy poniesiony”?

Lekarka

Czy respiratory zabijają a szczepionki to eksperyment „godny Hitlera”? Doktor Michał rozprawia się z teoriami koronasceptyków

szczepienia przeciw COVID-19

„Chcemy, aby od 10 maja każdy dorosły mógł zapisywać się na szczepienie” – zapowiada premier

ratownik medyczny, pandemia

„Wasza ‘wolność’ i ‘spisek’ się kończy, kiedy nie możecie złapać tchu”. Ratownik o nagonce na medyków „zaangażowanych w pandemiczny spisek”

Tel Awiw

Sukces szczepień w Izraelu. Koniec z noszeniem masek na zewnątrz, szkoły ponownie otwarte

wakacje, pandemia

„W wakacje będziemy wracali do normalnego funkcjonowania” – twierdzi Adam Niedzielski

Julian Sobiech

Julian Sobiech: gdy ekran laptopa jest zbyt nisko, mięśnie dosłownie ciągną za mózg

Polscy uczniowie znaleźli się w europejskim „top 5” dzieci, które najdłużej uczą się w domach

szczepienia przeciw COVID w Rzeszowie

Rzeszów szczepi najszybciej w kraju. Szczepionki na COVID-19 otrzymali nawet 20- i 30-latkowie

Minister zdrowia: nigdy już nie wrócimy do świata sprzed pandemii / Unsplash

Nigdy już nie wrócimy do świata sprzed pandemii – uważa minister zdrowia

Wielkanoc w czasie kwarantanny / istock

„To, że sami spędzamy święta, nie oznacza, że musimy spędzić je samotnie”. Psycholożka o Wielkanocy w lockdownie

Kobieta na siłowni

Nowe ograniczenia związane z COVID-19. Rząd m.in. ograniczył dostęp do basenów i siłowni

ciężarna, pandemia covid

Pandemia COVID-19 ma tragiczny wpływ na kobiety w ciąży – wskazują badania

Najpopularniejsze

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Kobieta mindfulness

Mindfulness dla początkujących. Kasia Bem zdradza 5 prostych zasad uważności

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku

Dzień się dopiero rozpoczął, a ciebie już ktoś wyprowadził z równowagi? Poznaj 5 kroków, które pozwolą zapanować nad emocjami

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Kobieta trzyma psa na rękach

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

Kobieta popijająca winko

„Alkoholiczka, która pije wino albo piwo, twierdzi, że nie ma problemu”. Kobiecy alkoholizm

kobieta ćwiczy z mini bandem

Ćwiczenia z gumą na uda – jak ćwiczyć z mini bandem?

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

brzuszki na piłce

Sposób na bolące lędźwie. Jak sobie ulżyć?