Przejdź do treści

Jakub Krawiec: „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, gdy już będzie na rynku

Jakub Krawiec, psycholog, SWPS
Jakub Krawiec: Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku / Archiwum prywatne
Podoba Ci
się ten artykuł?
Udostępnij bliskim
Najnowsze
Matka z córką
Jak wyglądają skutki wychowywania dziewczynek w duchu „grzeczności”? Wyjaśnia Magda Korczyńska
Aranda de Duero
Hiszpańskie miasto obwieszcza, że jest pierwszym, które pokonało pandemię COVID-19
Kobieta wyciera szklankę ścierką
Mama Chemik: bakterie, grzyby i wirusy kolonizują nasze gąbki w zastraszającym tempie, a my często nie jesteśmy tego nawet świadomi
pielęgniarka
Co zobaczysz, gdy wpiszesz słowo ‘pielęgniarka” w wyszukiwarkę grafiki Google? „Szału nie ma. Zaproszenie do burdelu” – kwituje Mateusz Sieradzan
szcześliwa dziewczyna w pandemii
Ludzie szczęśliwi chętniej stosują się do obostrzeń – wynika z analizy zachowań społecznych w pandemii

Na fake newsy możemy się „zaszczepić” za pomocą nudgingu i boostingu. Metody te pomogą również wypracować takie nawyki jak częste mycie rąk i niedotykanie twarzy. Na czym polegają i jaki wpływ na walkę z pandemią mogą mieć interwencje behawioralne – w rozmowie z Hello Zdrowie wyjaśnia Jakub Krawiec, psycholog z Uniwersytetu SWPS. 

 

Jolanta Pawnik: Od lat mam nawyk dotykania twarzy. Jak bym nie próbowała nad tym zapanować, nie umiem. Czy psychologia behawioralna mogłaby mi cos pomóc?

Jakub Krawiec: To dosyć powszechny nawyk. Badania pokazują, że siedząc przed komputerem, w ciągu godziny dotykamy twarzy nawet kilkanaście razy! Dla wielu z nas to mimowolny odruch. Możemy z nim walczyć, stosując tzw. implementację intencji, czyli przygotować sobie schematy do  zastosowania w razie wystąpienia danej sytuacji. Jeśli obawiamy się, że będziemy w miejscu publicznym dotykać twarzy podczas rozmowy albo słuchając wykładu, możemy  umówić się ze sobą, że będziemy wtedy np. wkładać ręce do kieszeni. Budujemy w ten sposób zachowanie zastępcze oparte o taki schemat.

A może to być schemat: ile razy dotknę twarzy, tyle razy dam sobie po łapach? Jeśli to będzie często, to może stracę ten odruch.

Jeśli nie musimy, nie wymierzajmy sobie kar. Badania pokazują też, że nie działa na nas straszenie, szczególnie wtedy, kiedy mamy niskie zasoby poczucia własnej skuteczności. Lepiej mieć inne gotowe scenariusze i schematy działania, by podnieść jej poziom. Mocne, negatywne emocje, np. wysoki strach w połączeniu z niskim poczuciem własnej skuteczności, mogą wywołać efekt odwrotny i prowadzić do bierności.

Michał Domaszewski, lekarz rodzinny

Przedstawiciele nauk behawioralnych zachęcają nas do stosowania dwóch sposobów kształtowania zachowań – nudgingu  i boostingu.  Możemy je omówić?

Zainteresowanie nudgingiem bardzo wzrosło dwa lata temu, kiedy jeden z twórców tego podejścia, Richard H. Thaler, otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii.

Nudging można obserwować w różnych dziedzinach naszego życia, kiedy mamy do czynienia z podejmowaniem decyzji. Nudgingiem będzie np. ustawianie na półce na wysokości wzroku produktów mniej kalorycznych. Możemy w ten sposób przynajmniej próbować wpływać na lepsze wybory konsumentów. W  przypadku korononawirusa nudgingiem będzie stosowanie przejrzystych instrukcji formułowanych tak, by przewidywać i minimalizować błędy.  Jak zbadali brytyjscy naukowcy zajmujący się interwencjami behawioralnymi, by plakaty instruujące nas o zasadach prawidłowego mycia rąk były skuteczne, muszą w jasny sposób przedstawiać konkretne etapy tej czynności i nie obciążać tekstem.  Powinny im także towarzyszyć warunki do wypełnienia zaleceń z instrukcji, np.  łatwo dostępna umywalka czy urządzenia do dezynfekcji.

Taki efekt może mieć także skrótowiec DDM – Dezynfekcja-Dystans-Maseczki, który od kilku dni święci tryumfy w mediach, a którego używa nowy minister zdrowia. Bardzo mnie cieszy, że zmienił komunikację na temat koronawirusa. Używa skrótowców, które pomagają nam pamiętać o pewnych rzeczach i mogą wpływać na oczekiwane zachowania.

Nasz mózg lepiej przyjmie skrót DDM, niż opisowe: należy zachować odpowiedni dystans społeczny, dezynfekować ręce i zakładać maseczki?

Tak działają różne heurystyki, czyli instrukcje i sposoby myślenia. Ważne jest, by konsekwentnie stosować spójną komunikację na wszystkich płaszczyznach. Niepokoją mnie rozdźwięki wśród liderów społeczności. Badania pokazują, że normy i zachowania kształtowane są w dużej mierze przez liderów społeczności, którzy w tak spolaryzowanym świecie w jakim żyjemy, mogą narzucać pewne wzorce myślenia i zachowań grupom swoich zwolenników. Tak jest np. z noszeniem maseczek. Na nic nie zda się mówienie o obowiązku ich zakładania, kiedy liderzy partii, która ma duże przełożenie na społeczeństwo, wręcz nawołują do czego innego. To podważa spójność komunikacji, nad którą pracują ustawodawcy. Obawiam się, że ludzie w niektórych kręgach informacyjnych będą mniej stosować się do obostrzeń, które przecież mają służyć wspólnemu dobru.

Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy.

Czy hashtag #zostanwdomu był skutecznym komunikatem?

To był bardzo dobry tekst, bo docierał też do osób ze starszych grup wiekowych, mimo że w mniejszym stopniu korzystają z Internetu. Było to widać w danych z Google Maps (Google Community Mobility Reports) dotyczących przemieszczania się użytkowników urządzeń mobilnych i logowania się ich w miejscach publicznych, poza domem. Widać było, że ludzie potraktowali to zalecenie poważnie.

Spójne, krótkie wiadomości pomagają nam ograniczać niepewność i wzmacniać nasze zachowanie. Spójne informowanie w czasach kryzysu, bez pozostawiania miejsca na historie konspiracyjne, jest bardzo istotne. Dzięki temu w skali makro będziemy mogli zaobserwować, że system zdrowia będzie trochę mniej przeciążony.

leczenie kryształami

Wokół nas krążą  setki fejkowych informacji dotyczących koronawirusa i ludzie ciągle je łapią, choć przecież powinni już być trochę „zaszczepieni” na fejki. Dlaczego tak nie jest?

Każdy z nas w jakimś stopniu jest już wytrenowanym użytkownikiem Internetu. Korzystając z wiedzy i doświadczenia, w jakimś stopniu możemy ocenić, czy to, co widzimy, może wzbudzać nasze wątpliwości. Jeśli tak jest, to może nie warto tego udostępniać.

Na Uniwersytecie Regina w Kanadzie badacze postawili na bardzo prosty nudging. Zamieszczali krótką prośbę, by ludzie zastanowili się nad trafnością i prawdziwością informacji. Sam ten komunikat zadziałał tak, że prawdziwe informacje były aż trzykrotnie częściej rozpowszechniane, niż te nieprawdziwe.

Sander Van der Linden, badacz z Cambridge, kilka lat temu opracował grę, która jest swoistą „szczepionką” na fake newsy. Na początku udostępniał małego fake  newsa, będącego nagięciem jakiegoś faktu, który mimo wszystko wyglądał dość wiarygodnie. Następnie zestawiano osoby badane z niezbitymi dowodami i rzetelną, fachową wiedzą z danego tematu, która temu zafałszowanemu newsowi zaprzecza. Już sam dysonans poznawczy sprawia, że w przyszłości, przy kolejnych powtórzeniach takiej sytuacji, jesteśmy bardziej wyczuleni.

Na tym właśnie polega boosting, czyli rozwijanie kompetencji ludzi, by lepiej radzili sobie w podejmowaniu decyzji, a w tym przypadku – byli uodpornieni na nieprawdziwe informacje.  W przypadku COVID-19  możemy nie tylko opierać się na naszym doświadczeniu, które na początku pandemii było bardzo niewielkie i mogliśmy postępować bardziej nieracjonalnie, ale teraz, widząc bliskość zagrożenia, jesteśmy bardziej skłonni, by traktować je poważniej.

A w jaki sposób zaszczepić w nas, że koronawirus pozostanie już na zawsze w katalogu naszych chorób? Lekarze mówią o tym od początku, ale my jakoś nie dowierzamy.  

Myślę, że sami się do tego przyzwyczaimy, nie wiem, czy jest potrzeba specjalnych działań. Wszystko zależy od tego, jak rzetelnie będziemy prowadzić komunikację na jego temat  i jak rzetelnie będziemy docierać z informacjami do społeczeństwa. Jeśli będziemy ograniczać teorie spiskowe i niepewność pokazując, że coraz lepiej znamy koronawirusa i wyposażając ludzi w narzędzia radzenia sobie z nim, jesteśmy w stanie zbudować świadome społeczeństwo oparte na wiedzy. „Szczepienie” na poziomie informacyjnym pomoże nam łatwiej zdecydować, czy wziąć medyczną szczepionkę, kiedy już będzie na rynku.

Zobacz także

Podoba Ci się ten artykuł?

Tak
Nie

Powiązane tematy:

Zainteresują cię również:

zakopane

Tłumy w Zakopanem po poluzowaniu obostrzeń. „Trzeba będzie zrobić krok do tyłu” – ostrzega wiceminister zdrowia

Elton John promuje szczepienia przeciw COVID

Elton John i Michael Caine zachęcają do szczepień przeciwko koronawirusowi. Nagrali zabawny spot dla brytyjskiej służby zdrowia

Zakonnica Lucille Randon

Najstarsza zakonnica w Europie przeszła COVID-19. Ma prawie 117 lat

„Mamy kruchą stabilizację”. Tylko część obostrzeń została poluzowana. Co się zmieni i od kiedy?

„Mamy kruchą stabilizację”. Jedynie część obostrzeń została warunkowo poluzowana. Co się zmieni i od kiedy?

Co czwarty Polak przytył w czasie pandemii. Jakie grupy najczęściej? Pokazują to wyniki najnowszego badania

Co czwarty Polak przytył w czasie pandemii. Jakie grupy najczęściej? Sprawdzamy w wynikach najnowszego badania

"Wakacje ze szczepionkami". Ruszyła turystyka szczepionkowa

Ruszyła turystyka szczepionkowa. Luksusowy hotel, słońce i dwie dawki szczepionki w pakiecie

UHCW University Hospitals Coventry and Warwickshire

Niezwykły ślub na szpitalnym oddziale covidowym. Młoda para ma łącznie 166 lat!

„Centra handlowe to nie to samo, co branża fitness”. Rzecznik MZ o otwarciu restauracji, siłowni i klubów fitness

podróże, pandemia koronawirusa

Paszporty dla zaszczepionych na COVID-19 ułatwią podróżowanie? Są wspólne wytyczne dla krajów UE

Spadek liczby ludności w Polsce. W 2020 roku mieliśmy najwięcej zgonów od 1946 roku

Kate Middleton

Kate Middleton: rodzicielstwo podczas lockdownu jest wyczerpujące

Kobieta w maseczce ochronnej

Francja i Austria zakazują noszenia maseczek materiałowych w miejscach publicznych!

Wojciech Kulesza/ SWPS

Wojciech Kulesza: „efekt Jandy” brzmi chwytliwie, ale żadne badania tego nie wychwycą

Ludzie na koncercie

Lek. Bartosz Fiałek wzburzony weekendowymi imprezami: ludzie, których ignorancja przekracza „dach świata”

Kobiety z deskami surfingowymi na plaży

Pierwsze biuro turystyczne, które podjęło taką decyzję. Obsłuży tylko zaszczepionych na COVID-19

Dominika Cibulkova

Tenisistka zaszczepiła się poza kolejnością. By „odpracować” swój błąd, zgłosiła się do pomocy jako wolontariuszka

Julia Kramek

Minął 13. miesiąc, od kiedy Julia nie opuściła domu. „Nie chcę ryzykować życiem”

szczepienie przeciw koronawirusowi

Coraz więcej Polaków chce się zaszczepić przeciwko COVID-19 – wskazuje najnowszy sondaż

„Nie ma czegoś takiego jak orientacja (seksualna)”. Wypowiedź Kai Godek Biologiczną Bzdurą 2020 roku

Ręka

Twoje ręce mają moc! Od ciebie zależy, jaki zrobisz z nich pożytek. Kampania „Twoje ręce, twój wybór”

Kobieta ze szczepionką

Szczepienia dla wybranych. Co wiemy o sprawie zaszczepionych poza kolejnością ludzi kultury?

Angela Hwang: Myślę, że całkiem nieźle radzę sobie z odcinaniem się od rzeczy, które mnie wykańczają

Kolejny przełom w walce z koronawirusem. Już ponad milion osób wyzdrowiało z COVID-19!

Kolejny przełom w walce z koronawirusem w Polsce. Już ponad milion osób wyzdrowiało z COVID-19!

W niedzielę ruszą szczepienia przeciw COVID-19. Jako pierwsza zaszczepiona zostanie Alicja Jakubowska – Naczelna Pielęgniarka CSK MSWiA

Najpopularniejsze

Oto 7 ćwiczeń, za które twój kręgosłup ci podziękuje. Wystarczy niewiele, by poczuć znaczną różnicę

Ćwiczenia na biust. 6 sposobów na ujędrnienie i podniesienie piersi

Twój kręgosłup potrzebuje wsparcia? Oto kilka ćwiczeń, które go wzmocnią

Choroby mają zapach – wiedziałaś o tym?

Stanie na rękach – krok po kroku

Stanie na rękach – krok po kroku

Jak pozbyć się oponki z brzucha

4 sposoby na pozbycie się oponki z brzucha. I nie chodzi wcale o robienie brzuszków

Ćwiczenia na rozciąganie barków

Rozciąganie stawów barkowych – te ćwiczenia na pewno ci się przydadzą

Dlaczego związki, które miały trwać całe życie, tak często się rozpadają?

Joga hormonalna – sposób na równowagę

Fit Matka Wariatka / Facebook

Agresja i fałszywa troska na profilu „Fit Matki Wariatki”. Przyszedł czas na pato-fitness. Hello Zdrowie mówi temu nie!

kobieta na wydmach

„Odpuszczanie” jest dobre dla ambitnych i konsekwentnych kobiet – podpowiada nam psycholożka Anita Kruszewska

Kasia Bigos trenerka

Ćwiczenia na ramiona z hantlami – wypracuj smukłe ramiona

Smartfon a dolegliwości / istock

Smartfon a dolegliwości, które może wywołać. To nie tylko bezsenność

8 rzeczy, za które pokochają cię twoje stawy. Nie tylko wysiłek fizyczny!

Anja Rubik: nastolatki uczą się, że macica nie jest śmietnikiem na sprężynki

Stres. Jak sobie z nim radzić? Oto 14 pomysłów, jak poradzić sobie ze stresem